Magie van Frans theater op het witte doek

Sinds kort is de Comédie-Française in de bioscoop te zien, ook in Nederland. De grande dame van het Franse theater moet met haar tijd mee. Artistiek leider Éric Ruf vernieuwt met fluwelen handschoen.

Roméo et Juliette in de regie van Éric Ruf, dit weekeinde in drie Nederlandse bioscopen, Engels ondertiteld.Beeld Vincent Pontet

Alles aan de Comédie-Française ademt prestige en geschiedenis: opgericht in 1680 door een decreet van Lodewijk XIV, voortgekomen uit de groep acteurs die de grote toneelschrijver Molière om zich heen had verzameld, vaste bespeler van een theater uit 1790 in het Palais Royal, een van de mooiste plekken van Parijs.

Roméo et Juliette
Pathé Tuschinski (Amsterdam), Pathé Buitenhof (Den Haag) en Pathé Maastricht
Op 5 en 7/11
Volgend jaar worden Le Misanthrope van Molière en Cyrano de Bergerac van Rostand vertoond.

Maar, zoals zo vaak in Frankrijk: het rijke verleden is zowel een zegen als een last. 'Men verwijt ons vaak een schone slaapster te zijn, een stoffig gezelschap', zegt artistiek leider Éric Ruf (47), die sinds 1998 aan het gezelschap is verbonden. Ruf is in 2014 aangesteld om de Comédie voorzichtig te vernieuwen.

Het gezelschap blijft klassieke stukken van Molière, Racine en Corneille spelen, maar werkte ook met filmregisseur Arnaud Desplechin en toneelregisseur Ivo van Hove van Toneelgroep Amsterdam, die een bejubelde theaterversie maakte van Luchino Visconti's film The Damned. Les Damnés ging deze zomer in première op het festival van Avignon en speelt nog tot 13 januari in Parijs.

Sinds kort is de Comédie-Française (Comédie betekent in het Frans ook theater) in de bioscoop te zien, ook in Nederland. Dit weekend vertonen drie Pathé-bioscopen een registratie van Shakespeares Roméo et Juliette, vanuit de Salle Richelieu in Parijs. Later dit seizoen volgen Cyrano de Bergerac van Edmond Rostand en Le Misanthrope van Molière.

'Het is een van onze doelstellingen om ons werk aan een zo groot mogelijk publiek te presenteren', zegt Ruf. 'Ik weet dat ik als kleine jongen de registraties van stukken als de Cyrano zag, in de gymzaal van mijn school. Het is me altijd bijgebleven.'

Maar is een toneeluitvoering geschikt voor de bioscoop? 'De acteurs in Roméo et Juliette hebben geen microfoons en moeten verstaanbaar zijn op de achterste rijen. Daardoor lijken ze soms vreemde grimassen te trekken, als je ze opeens in close-up op een groot scherm ziet', zegt Ruf. 'Toch blijft de magie bestaan: je komt bij de gedachten van de regisseur, bij de prestaties van de acteurs'

Dankzij de bioscoop kan het Nederlandse publiek kennis maken met dit Franse gezelschap met zijn lange traditie, eigen gebruiken en rituelen. De Comédie-Française telt 39 acteurs, die sociétaires worden genoemd, en 21 aspirant-acteurs, de zoheten pensionnaires. Elk jaar worden pensionnaires bevorderd tot de buitengewoon prestigieuze status van sociétaire bij de Comédie-Française. Dat betekent echter ook dat oudgedienden het veld moeten ruimen. De sociétaires beslissen daar zelf over.

'Een troupe, een gezelschap, is een spier die getraind moet worden', zegt artistiek leider Ruf. 'Daarom worden elk jaar mensen ontslagen, we noemen het zelf liever remercié, bedankt. Die beslissing wordt genomen door mensen met wie je jaren hebt gewerkt. Dat is pijnlijk. Ik zeg altijd tegen acteurs die sociétaire worden: je zult tegen collega's die misschien dertig jaar ouder zijn dan jij zelf, eerlijk moeten vertellen wat je van ze vindt. Dat is een last en een grote verantwoordelijkheid. Maar als iedereen aardig blijft, wordt het hier net als de Franse politiek: allemaal generatiegenoten die elkaar beschermen.'

De Comédie-Française kan niet zomaar een stuk spelen. Eerst moet het officieel worden toegelaten tot het repertoire van de Comédie, door een comité de lecture, een leescomité van acteurs en lezers van buiten. 'Het is een model uit de 19de eeuw', zegt Ruf. 'Op oude schilderijen zie je hoe de toneelschrijver zijn stuk voorleest aan de acteurs van de Comédie-Française. Bij hedendaags theater ontstaat de definitieve tekst vaak tijdens de repetities. Dat kan bij ons niet. Ik moet daar een oplossing voor vinden.'

Bij de vernieuwing van de Comédie-Française is de hulp van buitenstaanders als Ivo van Hove van groot belang. 'In een troupe heb je een hiërarchie. Een regisseur uit het gezelschap zelf gaat daarin mee. Maar een groot regisseur van buiten doorbreekt de pikorde', zegt Ruf.

Hij benadrukt dat hij geen revolutie wil beginnen. 'Ik heb het voorrecht dat ik kan werken voor een gezelschap dat niet hoeft te kiezen tussen de klassieken en contemporain drama. De troupe kan het allebei.'

Ruf heeft zelf Roméo et Juliette geregisseerd, dit weekend in de bioscoop te zien. 'Ik heb een evenwicht proberen te vinden', zegt hij. Het stuk wordt gespeeld in hedendaagse kostuums, maar de regie is klassiek. Ruf: 'Ik probeer zo te werken dat het publiek van Roméo et Juliette geïnteresseerd raakt in Les Damnés van Ivo van Hove en omgekeerd, dat het publiek van Van Hove geïnteresseerd raakt in Le Petit-Mâitre corrigé, een stuk dat in 1734 voor ons werd geschreven en in 18de eeuwse kostuums wordt uitgevoerd. Ik heb een waaier aan mogelijkheden die ik zo ver mogelijk probeer uit te spreiden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden