Mag je een tentoonstelling met een orgasme vergelijken? Nou ja, als het mag, dan hier, bij Melanie Bonajo (*****)

Bonajo wordt gedreven door verontwaardiging over hoe de moderne wereld werkt en wil het anders.

Zaaloverzicht van The Death of Melanie Bonajo Beeld The Death of Melanie Bonajo Zaaloverzicht Bonnefantenmuseum

‘Het eerste wat ik zag was een poort...’ Kunstenaar Melanie Bonajo (39) vertelt over haar ervaring met het hallucinogene middel ayahuasca in haar video-installatie Night Soil, Fake Paradise. Zij ging door die poort: ‘En ik kwam nooit meer terug.’ Welkom in haar wereld en haar solotentoonstelling The Death of Melanie Bonajo in het Bonnefantenmuseum. Die titel bedoelt ze niet vervelend, beschouw het als een wedergeboorte, een spirituele reis en de bezoeker mag mee. Haar video over ayahuasca-ervaringen is te zien in een grote donkere tent. De scheerlijnen lopen door de muur. Dat kan in de wereld van Bonajo.

Krimpdrank

Misschien heeft de kunstenaar wat ayahuasca in de tent verstoven. Na dit eerste kunstwerk wordt de tentoonstelling, om met Alice in Wonderland te spreken, ‘curiouser and curiouser’. Een volgende ruimte biedt zicht op vijf doorgangen, twee zo klein dat niemand erdoor kan. Een flesje krimpdrank ontbreekt. Via een grot waarin idealistische tantrasekswerkers vertellen over spirituele orgasmen, kijk ik even later vanuit een rolstoel naar een video over onze verslaving aan technologie. Bonajo serveert een goedaardige trip bevolkt door bomenknuffelaars die vertellen dat liefde en schoonheid de wereld gaan redden. Of helen is het juiste woord.

En je gaat ze nog geloven ook. Bonajo wordt gedreven door verontwaardiging over hoe de moderne wereld werkt. Die verontwaardiging klinkt door in de mensen die ze aan het woord laat. Dat van vrouwen niet wordt verwacht dat ze vertellen wat ze lekker vinden bijvoorbeeld, dat ouderen in verpleegtehuizen aan huidhonger (gemis aan aanraking) lijden. Met haar nieuwsgierigheid wint ze het vertrouwen van mensen die soms gevaarlijke keuzen maken om alternatief te kunnen leven: zo kan een tantrasekswerker in de VS in de gevangenis belanden.

Nederland vertegenwoordigen?

Bonajo is natuurlijk ook zo’n bomenknuffelaar. Maar meer dan dat is ze een geweldige kunstenaar. Elke willekeurige still uit elke video is schitterend. De drang om te huilen of te lachen valt soms niet te onderdrukken. Bonajo studeerde aan de Amsterdamse Gerrit Rietveld Academie, volgde een opleiding in New York en een residency aan de Rijksakademie in Amsterdam. Via fotografie ontwikkelde ze zich tot performancekunstenaar, ze maakte installaties, video’s en nu vooral video-installaties. In het Bonnefantenmuseum gaat ze verder. Deze tentoonstelling lijkt één spectaculaire installatie met dank aan vormgever Théo Demans en gastcurator Geir Haraldseth.

Al dat geknuffel kan gaan irriteren. De protagonisten van Bonajo lijken te geloven dat een depressie weg te drinken is met ayahuasca, dat trauma’s van seksueel misbruik zich trantrisch laten wegvrijen. Maar het gaat hier om persoonlijke anekdotes, per definitie onbetrouwbaar en niet te veralgemeniseren. Niet erg dus, zo lang Melanie Bonajo geen minister van Volksgezondheid wordt. Wat ze van mij wel mag doen, graag zelfs, is volgend jaar Nederland vertegenwoordigen op de Biënnale van Venetië. De selectiecommissie is nog in beraad, leest u mee? Ze stond al op de shortlist vorige keer.

Beeld uit Night Soil - Economy of Love van Melanie Bonajo Beeld Melanie Bonajo, Night Soil, Economy of Love, 2015, HD video, 36 minutes

De ondertitel van deze tentoonstelling is ‘How to unmodernize yourself and become an elf in 12 steps’. Een elf ben ik niet geworden, toch kan Bonajo’s kunst de bezoeker veranderen: in een vegetariër, een ayahuasca-nieuwsgierige of iemand die de smartphone wegdoet. Al overheerst na het verlaten van de museumzalen eerst een ander gevoel, voldaan, moe, een grijns en alles is goed. Mag je een tentoonstelling met een orgasme vergelijken? Nou ja, als het mag, dan hier. Dus laat u spiritueel klaarmaken in het Bonnefantenmuseum, ga die poort door.

Het Bonajo-effect

De spirituele kunst van Melanie Bonajo heeft in Nederland school gemaakt. Geen postdoctentoonstelling zonder arrangement van kamerplanten, geometrische figuren of sjamanistische verkleedpartijen. Begin dit jaar bekroop je op expositie Prospects & Concepts (Art Rotterdam) zelfs het gevoel op een onontdekt deel van het oeuvre van Melanie Bonajo te zijn gestuit. Hier toont het Mondriaan Fonds jaarlijks kunstenaars die een bijdrage ‘Jong Talent’ hebben ontvangen. Zoals Jasper Griepink (29) die Love Space stichtte, een liefdestempel waarin seksuele energie moet helen. Eerder trad hij op in video’s van Bonajo. En Csilla Klenyánszki (31) bond in haar fotoserie kamerplanten en huishoudelijke objecten aan haar lichaam, wat sterk doet denken aan een fotoreeks van Bonajo. Die tentoonstelling was samengesteld door Bonnefanten-directeur Stijn Huijts (hij selecteerde de werken, niet de kunstenaars): ‘Het werk van Bonajo was de afgelopen jaren voor veel mensen een revelatie. In Prospects & Concepts zag je bij deelnemers ook verkleedpartijen, dat performatieve. En healing is een belangrijk onderwerp. Kennelijk past dat bij deze tijd.’ Vorig jaar was Bonajo genomineerd voor de prestigieuze Nederlandse kunstprijs Prix de Rome, Rana Hamadeh won.

Festivalkunst

In juni is het Bonnefantenmuseum voor de vijfde keer als ‘Pinkpop-up museum’ te gast op festival Pinkpop in Landgraaf. In het paviljoen aan de Kalm Aan Laan wordt Melanie Bonajo’s video-installatie Night Soil – Economy of Love getoond. Bonajo’s trilogie Night Soil is in 2016 door het museum aangekocht.

The Death of Melanie Bonajo

Bonnefantenmuseum, Maastricht

t/m 28/10

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.