INTERVIEW

Mag ik even aan je kroeshaar voelen?

Hollywood zat er niet op te wachten, maar via andere kanalen verovert de satire Dear White People, geschreven en geregisseerd door Justin Simien (31), langzamerhand een cultstatus. Over de botsende zwarte en witte cultuur op een Amerikaanse universiteit.

Bor Beekman
Justin Simien: 'Wonderlijk fenomeen, dat mensen steeds zomaar je haar aanraken.' Beeld Getty
Justin Simien: 'Wonderlijk fenomeen, dat mensen steeds zomaar je haar aanraken.'Beeld Getty

The black experience: de ervaring hoe het is om je als zwarte Amerikaan te bewegen in een overwegend niet-zwarte cultuur. Goed onderwerp voor een komedie met serieuze ondertoon, dacht de jonge filmmaker Justin Simien (31). Hij wist er ook wel wat van: Simien studeerde als zwarte student aan een 'zeer witte' privé-universiteit te Californië.

Maar de Hollywoodstudio's bleken niet echt geïnteresseerd in zijn scriptopzet voor een speelfilm. En Simien had nog wel een ingang, want hij werkte na zijn studie als publicist voor studio's als Paramount en Sony.

Bekend met de werking van de media begon hij dan maar een Twitteraccount, @DearWhitePeople, met grapjes over stereotiep gedrag. Toen die tweets enige bekendheid kregen, plaatste hij een concepttrailer online onder dezelfde naam: Dear White People, waarin een getinte radio-dj haar witte medestudenten aanspreekt op hun gedrag. Bijvoorbeeld dat het hebben van één zwarte vriend voortaan onvoldoende is om door te gaan voor 'niet-racistisch'. Of: stop toch eens met dat ongevraagd voelen aan kroeshaar.

null Beeld Dear White People
Beeld Dear White People

De video, een samenvatting van 2 minuten van een film die nog niet bestond, ging viral op internet. En met die aantoonbare fanbase en interesse voor zijn plan had Simien de studio's vervolgens niet meer nodig; er meldde zich een onafhankelijke financier en hij kon gaan draaien. Robert Redfords Sundance Festival pikte de film op, journalisten doken op de kwestie, en Dear White People schoof op van discussiestuk in de media tot arthousehit.

'Ik had nooit gedacht dat mijn film bijvoorbeeld ook in Nederland te zien zou zijn', zegt Simien in een gesprek via Skype. 'In Amerika wordt ons constant verteld dat films over zwarte mensen, of over people of color, geen internationaal publiek aanspreken.'

Er is meer overzeese belangstelling: onlangs bezocht de filmmaker op uitnodiging Zweden, waar hij constateerde dat het publiek goed doorzag wat hij aan de orde wilde stellen. In maart maakt hij een korte perstournee door Frankrijk. Een bezoek aan Nederland, waar zijn film deze week in de bioscoop uit gaat, is vooralsnog niet gepland. 'Volgens mij bezit een individuele ervaring, mits eerlijk verteld, vaak ook een universele waarde. Een van mijn favoriete series op tv is Girls, terwijl mijn leven op geen enkele manier lijkt op dat van de mensen in die serie.'

Dear White People, het boek

Behalve speelfilm en Twitteraccount, is Dear White People inmiddels ook een boek. Of eigenlijk, een Gids voor interraciale harmonie in 'post-raciaal' Amerika zoals de vertaalde ondertitel luidt. Te bestellen op internet.

De titel Dear White People suggereert dat uw film met een boodschap komt voor dat witte publiek.

'Ik zie dat anders. Bij boodschappenfilms denk ik aan een moraal die je wordt opgedrongen. De titel is bewust provocerend, maar elk personage in Dear White People zit vol conflict en tegenstellingen. Ik háát films waarin alles gesneden koek is. Kijk, zó los je racisme op... Het is niet realistisch, zo werkt het niet.

'Ik denk dat mijn film over identiteit gaat: dat de cultuur waartoe je gerekend wordt, iets anders is dan hoe je over jezelf denkt. Dat geldt voor ons allemaal. Maar voor mensen die níet tot de dominante cultuur behoren, bijvoorbeeld vanwege hun huidskleur, geldt dit in het bijzonder.'

Hoe kijkt u naar de zwarte films die het afgelopen decennia in Hollywood werden gemaakt? Bevalt dat label u überhaupt, de 'zwarte film'?

'Zoiets als zwarte film bestaat. Er worden inderdaad films gemaakt specifiek voor een zwart publiek, wat nog lastig is, want er bestaat helemaal geen monolithisch zwart publiek. Zwarte mensen kijken naar alles! Het is ook dubieus om secuur vast te leggen wat dan precies zwarte film zou zijn, want dan eindig je ermee dat die zwarte film wordt begrensd.

'De spannendste tijd wat dit betreft waren de late jaren tachtig en de vroege jaren negentig. Toen zag je een explosie van verhalen met zwarte mensen, zowel arthouse als mainstream. Spike Lee (o.a. Do the Right Thing, red.) en Robert Townsend (Hollywood Shuffle) met hun onafhankelijke films, maar ook Reginald Hudlin met goedgemaakte commerciële films als House Party en Boomerang. Tegenwoordig is er meer belangstelling voor het zwarte perspectief, maar de vorm van die films is beperkt: óf een comedy voor breed publiek, óf een historische vertelling over slavernij of burgerrechtentijd. Daar is niets mis mee, maar ik denk dat er veel meer genres en verhalen zijn. En ik zou ook graag meer films zien met zwarte mensen zonder dat hun huidskleur ergens voor staat.'

null Beeld Dear White People
Beeld Dear White People

U noemde in een interview het kijken naar Quentin Tarantino's Django Unchained een onaangename ervaring?

'Ja, want het voelde alsof die onverholen zwarte stereotypen, zoals de picaninny (karikaturaal uitgedoste jonge slavin, red.) en de mandingo (viriele vechtslaaf), die al tijden officieus verbannen zijn uit de Amerikaanse cinema, hier ineens zonder ironie en zonder commentaar werden gepresenteerd. Ik zag Django Unchained in de bioscoop tussen een overwegend wit publiek. Die mensen zo hysterisch te horen lachen om iets wat mij als zeer pijnlijk trof... ja, dat vond ik best zwaar. En ik ben fan van Tarantino, hoor, het is geen kritiek op hem als filmmaker.'

In Dear White People organiseren de witte studenten een blackface-feest, waar genodigden zich 'zwart' uitdossen. Dat verzon u niet.

'Nee. Blackface leeft nog altijd voort in de Verenigde Staten. En ik begrijp dat het op andere plaatsen in de wereld ook nog bestaat. Ik heb zelf nooit zo'n feest bezocht, maar ze worden vrij vaak gehouden, ik deed research en sprak er veel studenten over. Ja, dat bestaat.'

Of witte medestudenten die ongevraagd aan uw haar zitten?

'Dat heb ik wél ervaren, zeker. Momenteel heb ik niet zo veel haar, toen nog wel. Dat is iets hoor, als mensen zomaar aan je haar voelen. Wonderlijk fenomeen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden