Mag documentairemaakster de waarheid verdraaien?

De succesvolle documentaire Paradijsbestormers van Floor van der Meulen over Syriëgangers is in opspraak geraakt. Beelden van een bloedbad in de film bleken gemaakt bij een ander bloedbad, en bovendien van YouTube geplukt.

Documentairemaakster Floor van der Meulen.Beeld BNN

De documentaire, uitgezonden in september door BNN-VARA en onlangs aangekocht door Al Jazeera, toont een man in het Turkse dorpje Karkamis, vlak bij de grens met Syrië. Via een walkietalkie praat hij over een voorval in Jarablus in Syrië, waarbij een dodelijk slachtoffer zou zijn gevallen. Een Turkse ambulance rijdt vervolgens richting Jarablus. Om veiligheidsredenen gaat Van der Meulen zelf niet mee. Ze geeft haar camera mee aan Syriërs zodat zij de omgeving kunnen filmen. Hierna volgen beelden van een bloedbad.

Niet bereikbaar voor commentaar

Na het bekijken van de beelden ontdekte journalist Harald Doornbos dat het niet om eigen materiaal gaat. De beelden blijken op YouTube te staan. Het gaat om videomateriaal van een autobom in Bab al Hawa, een Turks-Syrische grensplaats 150 kilometer van Jaralblus. De beelden blijken bovendien op een andere dag te zijn gemaakt. Paradijsbestormers staat inmiddels niet meer op Uitzending Gemist. De maakster zelf was niet bereikbaar voor commentaar, maar zegt in De Stentor dat ze voor 'de kijkervaring' koos. 'Ik ben een documentairemaakster, ik monteer niet op feiten.' Is die werkwijze te verantwoorden?

Thijs Verheij, persvoorlichter BNN-VARA: 'Wij kijken op van de ontstane ophef. Paradijsbestormers is niet gemaakt als journalistieke documentaire. De film wil inzicht geven in de beleving van een Nederlandse jihadstrijder in Syrië. Van der Meulen maakt gebruik van beelden die deels door jihadstrijders zelf zijn gefilmd en deels afkomstig zijn van YouTube. Dit wordt in de aftiteling ook vermeld.'

Harald Doornbos. Midden-Oostencorrespondent: 'Het is erg dat ze suggereert dat het om een bepaald bloedbad gaat, terwijl het andere beelden zijn. Nu lijkt het alsof het haar materiaal is, terwijl ze het gewoon van YouTube heeft gehaald. Ze had er in ieder geval een directe bronvermelding bij moeten plaatsen. Ook vind ik het gek dat de beelden die ze gebruikt zich in het echt 150 kilometer verder afspelen. Als je er niet meer van uit kan gaan of iets klopt, betekent dat het einde van de documentairejournalistiek.'

'Zeer kwalijk'

Jan Eikelboom, verslaggever Nieuwsuur: 'Ik vind dit zeer kwalijk. Het is manipulatie en journalistieke oplichting. Het belangrijkste aan journalistiek is dat je feiten kloppen. Niet alleen de beelden, ook de context. Het lijkt misschien verleidelijk om dit soort beelden zo te monteren, maar het punt is: mensen komen er altijd achter dat ze niet kloppen. Wel vind ik dat niet alleen de maakster schuldig is, maar ook haar eindredactie. Floor is jong (ze is 25, red.) en ik vraag me af of ze goed is begeleid.'

Rosh Abdelfatah, Syrisch-Nederlandse documentairemaker: 'Je mag geen informatie achterhouden, anders speel je in op emoties. Ik vind overigens dat de film in Nederland hard nodig was, om te laten zien wat de beweegredenen van Syrië-gangers zijn. Het is daarom jammer dat niet alles feitelijk blijkt te kloppen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden