beeldvormers bloedbad iran

Machthebbers Iran proberen enorm bloedbad aan het oog van de wereld te onttrekken

Iraanse demonstranten protesteren in Teheran tegen verhoging van benzineprijzen. 16/11/2019. Beeld AFP

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: bloedbad Iran.

De machthebbers in Iran mogen hun handen dichtknijpen bij hun succesvolle poging om een van de grootste bloedbaden uit de recente geschiedenis van het land aan het oog van de wereld te onttrekken. Een andere conclusie valt nauwelijks te trekken, op grond van het fotografieaanbod van de internationale persbureaus uit de orthodox-islamitische dictatuur, volgend op de massale protesten sinds half november tegen de extreme verhoging van de brandstofprijzen. Protesten die uitgroeiden tot verzet tegen de onderdrukking. Ze werden neergeslagen door ordetroepen die met scherp schoten op demonstranten. Niet bij één gelegenheid, maar bij talrijke.

Kort nadat de protesten waren begonnen, met optochten en het blokkeren van drukke wegen, verrasten de Iraanse ­autoriteiten de bevolking door het internet volledig lam te leggen – een primeur in het land dat op het gebied van persvrijheid en vrije uitwisseling van informatie toch al een meer dan dubieuze naam heeft hoog te houden. Vijf dagen duurde die black-out, en nu nog steeds komen er ­berichten over beperkingen.

Het nieuws over schietpartijen en de dood van minstens 206 (maar vermoedelijk veel meer) ongewapende demonstranten, de verwonding van duizenden en de arrestatie van zevenduizend, bereikten met grote vertraging de kranten wereldwijd wel (de Volkskrant schreef er op 29 november over). Maar foto’s en video’s waarop de wandaden van de Iraanse ordetroepen te zien zijn bleven uit. En juist zulke beelden hebben grote invloed via de ­massamedia.

De internationale persbureaus, zoals AP, Reuters en AFP, verspreidden half november nog wel foto’s van de heftige protesten, waarop te zien is hoe voertuigen in brand werden gestoken. Ruim een week na het begin van de demonstraties brachten de bureaus foto’s van talrijke uitgebrande gebouwen: banken, benzinestations, overheidskantoren. En er was een reeks beelden van een AFP-fotograaf die getuige was van de massaal bezochte uitvaart van commandant Morteza Ebrahimi van de Revolutionaire Garde, die volgens de autoriteiten bij de rellen is doodgestoken. Van doden of ­gewonden aan de andere zijde, die van de demonstranten, ­bestaan in het aanbod van de persbureaus geen foto’s.

Niet alleen binnenlands blijkt het in coma brengen van het ­internet een effectief middel tegen verspreiding van onlusten, ook internationaal is de verontwaardiging relatief gering. De ­foto’s die de wereld overgingen, tonen vooral wat de heersende machten is aangedaan: overheidsgebouwen in brand, een commandant vermoord – en openbare steun­betuigingen door aanhangers van geestelijk leider ayatollah Khamenei, demonstraties die wél zijn ­gefotografeerd.

Bezoekers van de begrafenis van Morteza Ebrahimi, rouwen. Een aanvoerder van de Revolutionaire Garde, die was vermoord tijdens een geweldadige demonstratie. Beeld AFP

Internationale persbureaus

Op Twitter maken Iraanse ­bannelingen en opposanten van het regime zich kwaad op de internationale persbureaus en op de Europese leiders die zich volgens hen stil houden omdat ze het ­diplomatieke proces rond de atoomdeal met Iran niet willen verstoren. President Trump riep dinsdag dat Iran ‘wellicht duizenden en duizenden’ mensen doodt. Een bewering die door zijn eigen ministers niet wordt bevestigd en die lijkt aan te sluiten bij Trumps oorlogsretoriek tegen Iran.

Intussen komen er, nu de absolute internetban is beëindigd, dagelijks nieuwe filmpjes op Twitter waarin is te zien hoe demonstranten worden afgemaakt. We zien geüniformeerde agenten die vanaf een dak van een gebouw schieten. We zien een gewonde man op een straathoek liggen die van een paar meter afstand met een welgemikt schot wordt gedood. Een man nabij een brandje die meermalen van dichtbij wordt beschoten en terwijl hij in elkaar zakt met een geweerkolf op zijn hoofd wordt getimmerd. Op weer een ander filmpje rent een jonge demonstrant op een agent af. Die schiet hem van vijf meter afstand in de borst, rent naar een klaarstaande auto en rijdt weg. Er verschijnen portrettengalerijen van de jonge mannen en vrouwen die zijn gedood. En wat bij veel van de filmpjes opvalt: weinigen onder de demonstranten lijken bang als het knallen begint – alsof ze met de mogelijkheid van échte kogels geen rekening hebben gehouden. Ze zijn zo’n makkelijke prooi.

De herkomst van de filmpjes op Twitter is niet te verifiëren en dus zijn ze niet altijd betrouw­baar. Gelukkig is er één bron die, bij het ontbreken van ­onafhankelijke ­informatie uit Iran, als geloofwaardig en onafhankelijk te boek staat: Amnesty International.

Videofragment waar te zien is hoe veiligheidsdiensten direct en openlijk schieten op burgers. Beeld RV

Voor de camera van The New York Times analyseerde advocaat Raha Bahreini van Amnesty videofragmenten waarvan de mensenrechtenorganisatie de herkomst heeft geverifieerd. Bij beelden van een bloedende, mogelijk stervende vrouw op straat, vertelt Bahreini dat veel gewonden niet naar het ziekenhuis durven, omdat ze bang zijn te worden opgepakt door de geheime dienst. Ook zijn er berichten over nabestaanden die geld moeten geven om hun gedode familielid mee te mogen nemen uit het mortuarium – ze moeten de kogel betalen waarmee hun geliefde is gedood. Het wachten, voorspelt de advocaat, is op de onder dreiging en marteling afgedwongen bekentenissen op tv van demonstranten die toegeven dat ze door het buitenland zijn betaald om onrust te stoken.

Dat zijn beelden die de wereld wellicht over een jaar of langer nog eens kan terugzien op een ­festival of in een tv-documentaire laat op de avond. Als het momentum voor enigerlei vorm van protest of afkeuring van de Iraanse wetteloosheid door de wereldgemeenschap allang is gepasseerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden