Machinaties in Cambridge

THE MASTERS, de vierde en wellicht bekendste roman van C.P. Snows cyclus Strangers and Brothers, verscheen in 1951. Onder de titel De Masters is het boek onlangs voor het eerst in het Nederlands uitgekomen....

De romans handelen onder meer over het academisch leven in Cambridge en omspannen tezamen een periode van dertig jaar: de eerste verscheen in 1940 en de laatste in 1970. De Masters gaat bijna uitsluitend over de interne politieke intriges op een van de Colleges in Cambridge. Deze 'roman fleuve' doet niet alleen qua omvang, maar ook qua thematiek denken aan Het bureau van Voskuil. Snows gedetailleerde verslag van de kleingeestigheden van van de grote geesten die aan de Universiteit van Cambridge de dienst uitmaken, is wellicht voor Voskuil een bron van inspiratie geweest. Omgekeerd zal het enorme succes van Het Bureau mogelijk een motief geweest zijn voor de publicatie van deze bijna vijftig jaar oude roman van Snow.

De Masters speelt zich af in 1937, Lewis Eliot is dan 34 jaar. Op een gure januarimorgen komt zijn vriend en 'fellow' Paul Jago hem in grote opwinding vertellen dat hun oude Master Vernon Royce ernstig ziek is en binnen enkele maanden zal sterven. Jago's opwinding gaat gedeeltelijk over zijn besef dat de functie van Master vacant zal komen. Nog voor het schokkende bericht helemaal tot Eliot is doorgedrongen, heeft Jago hem al gevraagd of hij op Eliots stem zou kunnen rekenen als hij zich verkiesbaar zou stellen. Jago brandt van verlangen naar de post, maar in de grond van de zaak is hij een sympathieke, onzekere en enigszins onevenwichtige geleerde.

Hij stelt zich verkiesbaar. Er komt ook een tweede kandidaat: de harde, ijskoude en zelfzuchtige Crawford. Er vormen zich twee kampen. De kansen van beide kandidaten liggen nagenoeg gelijk. Het hele verhaal draait om het geïntrigeer en gekonkel rond die verkiezingen. Ondertussen weet de stervende Master van niets. Zelfs over zijn eigen aanstaande dood, die langer op zich laat wachten dan voorzien, wordt hij door zijn echtgenote, Lady Muriel, in het ongewisse gelaten. Van de fellows die hem regelmatig bezoeken, wordt geëist dat ze hem in de waan laten dat hij spoedig weer de oude zal zijn.

De enige die haar ongenoegen daarover uitspreekt is zijn dochter Joan. Zij vindt dat haar vader de waarheid niet onthouden mag worden: 'Niemand is wijs genoeg om de waarheid te mogen uitstellen.' Ten slotte sterft de Master in december en komt de spanning rond de verkiezingen tot een climax. Op de achtergrond speelt de politieke situatie van die tijd: de Spaanse burgeroorlog en de groeiende zekerheid dat een tweede wereldoorlog ophanden is.

De Masters is een psychologische roman die de aandacht richt op het ontwarren van de persoonlijke drijfveren van mensen. Het is een roman over ambitie, afgunst, rivaliteit, passie voor macht en vooral over de werking van macht binnen bestuurlijke structuren. De Masters bevat behartenswaardige observaties over jaloezie en afgunst, ongetwijfeld de sterkste menselijke emotie, over hoe die gevoelens kunnen groeien. Waar eens onbezorgdheid heerste en men een ander een idee gemakkelijk gunde, groeien met de jaren afgunst en bitterheid en het gevoel dat het succes van de ander samenhangt met het eigen tekort.

Uiteraard wordt ook het corrumperende effect van ambitie onder de loep genomen. Waar Jago, als zijn ambitie nog onbedreigd is, zijn zelfrespect hoog houdt en het onduldbaar vindt dat een van de fellows probeert via een stem voor hem een bepaalde positie voor zichzelf te verwerven, blijkt hij tot leugens en zelfs regelrecht bedrog bereid wanneer zijn zaak er minder rooskleurig voor komt te staan. Vele anderen, Eliot inbegrepen, blijken eveneens tot minder oprecht gedrag in staat; alleen de jongste fellows blijven helemaal correct. Dat is een van de subtiele inzichten van Snow: het is gemakkelijker om helemaal rechtdoorzee te zijn als je jong bent.

Ook de twijfels over de politiek correcte keuze, die in die tijd natuurlijk niet weinig zwaar weegt, bieden stof tot nadenken. In dit geval komt de politiek juiste keuze neer op een paradox. Men moet dan kiezen voor de ongevoelige persoonlijkheid die weinig op heeft met de soort beschaving waar Cambridge voor staat. Heel mooi is de wijze waarop het beheersbare en het onvoorziene tegenover elkaar gesteld worden. Alle inspanningen zijn erop gericht volledig greep te krijgen op de uitkomst van de verkiezingen; je gaat daar als lezer in mee, toeval moet in deze beperkte wereld - het gaat maar om dertien mensen - uitgesloten kunnen worden, maar dat blijkt niet zo te zijn.

De Masters heeft grote psychologische kwaliteiten, maar is minstens even interessant om etnografische redenen. De roman geeft een prachtig tijdsbeeld, een beeld van een verdwenen wereld: een geritualiseerde, universitaire en esoterische mannenwereld. Een wereld met voorgeschreven kledij, met diners en vaste plaatsen aan tafel, met goede wijnen en port en alles op z'n tijd. Het is een wereld van mannen onder elkaar, met mannelijke bedienden en zonder vrouwen. Zelfs enkele van de getrouwde fellows wonen toch nog op kamers in het College.

Er zijn wel vrouwen, maar ze zijn volstrekt bijzaak. Ze spelen een rol in het uitgaansleven, of liever gezegd, er wordt naar ze verwezen in dat verband, als men het heeft over de hoffelijkheden die men jegens hen in acht dient te nemen. Vrouwen worden vooral gezien als onberekenbare wezens, die in toom gehouden moeten worden omdat ze in staat zijn je carrière te verpesten. Het is een herenwereld die in Engeland langer heeft bestaan dan hier en die nu zeer gedateerd aandoet. Al lezend ga je je afvragen of er nu eigenlijk nog wel heren bestaan.

Snow is geen groot stilist. Je leest zijn boeken ook niet om die reden. Je leest ze om zijn scherpzinnige psychologische inzichten, en zijn heldere, veelal ironische, maar niettemin tolerante kijk op mensen. Je leest ze ook om het geloofwaardige beeld dat ze geven van de tijdloze en tijdgebonden machinaties in het academisch milieu en daarmee in de wijdere wereld. Ook hierin ligt een verwantschap met Voskuil, die ook bepaald geen groot stilist genoemd kan worden, maar die op eenzelfde wijze als Snow de lezer roman na roman aan zich weet te binden.

Leonoor Broeder

C.P. Snow: De Masters.

Vertaald uit het Engels door Peter Abelsen.

Balans; 380 pagina's; * 45,-.

ISBN 90 501 8395 6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden