Review

Maatschappelijke satire prachtig in beeld

Leviathan
Drama
Regie: Andrej Zvjagintsev
Met: Aleksej Serebrjakov, Vladimir Vdovitsjenkov, Jelena Ljadova
120 min., in 20 zalen

Floortje Smit
Shot uit Leviathan Beeld Sony Pictures Classics
Shot uit LeviathanBeeld Sony Pictures Classics

Afgelopen zomer leek het er even op dat Leviathan de Russische bioscopen niet zou halen. Er wordt nogal wat gevloekt in de film die bij de wereldpremière in Cannes werd bekroond met de prijs voor het beste scenario. En in Rusland werden juist nieuwe wetten ingevoerd die het schelden in kunst verbieden.

Nu is Leviathan zelfs de Russische inzending voor de Oscars. Het kan soms raar lopen in Rusland. En dat is precies wat Leviathan laat zien. De film toont aan hoe buigzaam wetten en regels er kunnen zijn, afhankelijk van de connecties en de liquide middelen van degene die zich erop beroept en de verborgen belangen die meespelen.

In de film van Andrej Zvjagintsev komt monteur Kolja in aanvaring met een pafferige burgemeester die zijn begerige oog op zijn stuk land heeft laten vallen. Kolja laat zich niet afkopen en roept de hulp in van een bevriende advocaat uit Moskou. Als in een western komt die vervolgens dapper het stadje aan de Barentszzee ingereden. Hij weet de heersende sheriff aldaar zelfs eventjes aan het wankelen te brengen.

Leviathan is in de pers vaak een aanklacht tegen Poetin genoemd. Maar directe politieke kritiek weet Zvjagintsev keurig te omzeilen. Hij heeft met Leviathan eerder een satire over de Russische maatschappij in zijn geheel gemaakt. Een mannenwereld is het, waar vrouwen hooguit kunnen toekijken en meezuipen. Alles draait uiteindelijk om machtsverhoudingen en het constante gevecht erom - een koosnaampje als 'junior' kan daarbij al een wapen zijn.

Machtig watermonster

De Leviathan uit de titel is zowel het machtige watermonster uit de Bijbel als een verwijzing naar het boek van Thomas Hobbes uit 1651, waarin de Engelse filosoof beschrijft hoe de staat een noodzakelijk kwaad is om grotere chaos te voorkomen. Kennis over dat boek en de (bijbelse) mythologie geeft Leviathan voor de kijker een extra laag, maar zoals hoe langer hoe meer het geval is in het oeuvre van Zvjagintsev (The Return, The Banishment, Elena) heeft de film ook zonder die wetenschap zeggingskracht.

Wederom toont Zvjagintsev het ruige Rusland beeldschoon; hij weet de branding van de Barentszzee onvergetelijk te combineren met de bulderende muziek van Philip Glass. Het wordt een mythische wereld, waar niemand nog opkijkt van het hypnotiserende beeld van een gestrande walvis.

Het is een genoegen die nietige hoofdpersonen, veelal liederlijk dronken, door dat landschap te zien struikelen. Niet God maar Zvjagintsev is hier de almachtige poppenspeler, en een met een sardonisch gevoel voor humor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden