Maas doet Amsterdam in de uitverkoop

Weinig mensen verstaan de kunst van het klagen zo goed als Dick Maas. De regisseur en producent - hij heeft vier Gouden Kalveren op zijn naam staan - laat zich steevast minachtend uit over het allooi van de Nederlandse film....

Ronald Ockhuysen

Met Do Not Disturb wil de regisseur het land van compromissen en commissies ontstijgen. De Engelstalige productie - kosten: 12 miljoen gulden - is bedoeld als breekijzer voor de internationale markt waarop Maas sinds 1984 aast, toen hij met zijn speelfilmdebuut De Lift liet zien dat een spannende film niet per definitie van over de grenzen hoeft te komen.

Ook Do Not Disturb herbergt thriller-elementen. Maar meer nog steunt de film op actie en humor, waarbij het clichébeeld van Amsterdam (zoals dat bij veel toeristen leeft) tot op het bot wordt uitgebeend. De stad gaat in de uitverkoop.

Al in de eerste scène in het vliegtuig zeurt Cathryn (Jennifer Tilly) tegen haar echtgenoot Walter (William Hurt) over hun reisbestemming. Amsterdam is een poel des verderfs. Niks tulpen en molens, maar over elkaar heen tuimelende junks, dealers en prostituées. 'This is Amsterdam. Here are no rules.'

Eenvoud regeert Do Not Disturb. Het gezin is Hotel de l' Europe nog niet binnen of hun tienjarige dochter (met spraakstoornis) verdwijnt. Even later komt een zakelijke relatie van Walter zielloos bovendrijven in een gracht, op het moment dat een homoseksueel op rolschaatsen vanaf het homo-monument in het water plast.

Maas, die ook het scenario schreef en de muziek componeerde, zoekt het drama in de botsing tussen burgerdom en ruimdenkendheid. Het universum dat zich tussen deze tegenpolen bevindt, is schematisch ingevuld, met de losse pols van een schrijver die meer in effecten gelooft dan in woorden.

Tegenpolen - dáár staat Maas' werk bol van. Het meisje Melissa krijgt een schurk met een pistool achter zich aan. De idealistische Walter wordt bijna beetgenomen door een hebberd. En in het hotel waar de Amerikaanse familie verblijft, logeert ook nog Billy Boy Manson, een op Marilyn Manson gelijkende rockmuzikant die - alwéér een toefje slagroom - een zwak heeft voor kinderlijven.

Maas is een liefhebber van zwarte, soms zelfs morbide humor - dat bleek al uit zijn afstudeerproductie Rigor Mortis, en kwam helemaal bovendrijven bij Flodder, de a-sociale familie die als te koesteren underdog een oer-Hollands product was.

Do Not Disturb is een film zonder identiteit of wat voor signatuur dan ook. De productie hangt van vaardig gemaakte stoplappen aan elkaar. Soms zijn dat aardige vondsten. Vaak vieren flauwiteiten hoogtij.

Leuk is een grapje in een striptease-tent, waar een boef een telefoongesprek voert terwijl een naaktdanseres op de achtergrond van haar stoel valt. Minder lachwekkend: een hoer met een ferme trap uit haar kot schoppen en dan in het voorbijgaan een blik werpen op haar klant, een vastgeketende heer met een leren masker.

De parade van gimmicks, grollen en achtervolgingen maakt Do Not Disturb niet tot de actiethriller die hij moet zijn. Daarvoor ontbeert de vertelling een humuslaag, met karakters die haat of sympathie wekken en een verhaalijn die op zijn minst de actie-scènes bestaansrecht geeft. Do Not Disturb is geen seconde dreigend.

Het fabulerende meisje met de spraakstoornis - het identificatiepunt van de film - blijft een door het beeld hollend poppetje, en de boeven - Hartman en diens handlanger Hitman - ogen als variété-artiesten.

Het lukt de topcast, met Oscar-winnaar William Hurt, maar niet om de bliksem in te laten slaan. Hurts rol biedt geen houvast, waardoor hij zijn toevlucht neemt tot een aangezet accent. Het enige wat zijn personage diepgang verleent - de verstoorde relatie tussen papa en dochterlief - komt in brokstukken voorbij.

Jennifer Tilly (Bullets over Broadway; Liar, Liar) weet als nerveuze echtgenote iets meer uit het script te peuren, al reikt Cathryn ook niet veel verder dan een typetje. Tilly schiet al spelend heen en weer tussen dweperigheid en hysterie.

Maas maakte een film zoals hij die zelf graag ziet: met een overzichtelijk verhaal, humor en veel scheurende auto's. Die voorkeur gold lang als omstreden, maar inmiddels heeft het marktdenken zich ook van de kunsten meester gemaakt. Een prententieloze film als Do Not Disturb doet niemand schuimbekken. Sterker: een vrije jongen als Maas zou een held van deze tijd kunnen zijn.

Zover komt het niet, simpelweg omdat de vertier zoekende bioscoopbezoeker meer wil dan een kapseizende vrachtwagen vol bier en een snoodaard die zich verstopt achter een deur. Maas ontkomt er niet aan om in zijn litanieën over de Nederlandse film voortaan ook het eigen werk een plek te geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden