Oog voor detail Rembrandts handschoen

Maar wat gebeurt daar in die zoom van die handschoenen?

Detail uit ‘De Staalmeesters’ van Rembrandt van Rijn, 1662. Beeld Collectie Rijksmuseum

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: Rembrandt.

Als ik in dit stuk de naam van de kunstenaar kon afplakken, had ik het met liefde gedaan. We zijn elf maanden onderweg in het zóveelste Rembrandtjaar, en het niveau van dwangvoeding van zijn geweldigheid begint te lijken op een nationale wedstrijd pikzwaaien, waarbij het lid steeds dichter tegen het gezicht van de lezer/museumbezoeker/tv-kijker wappert. En al die geweldige kunstenaars zonder magische naam maar geduldig simmen in een hoekje, zonder subsidie of marketingbudget, tot iemand ze een kruimel aandacht toewerpt.

Het spijt me als ik u ontrief. Maar zonder verder te willen swaffelen, hier toch een detail van Hij Die Eventjes Niet Meer Genoemd Hoeft Te Worden. Dat zit zo.

Echt goede kunstwerken kunnen ook na honderd keer kijken soms een nieuw detail aan je prijsgeven. Dat ligt aan van alles: je stemming, waar je die dag op let, het automatisme waarmee je naar gezichten kijkt en dus andere dingen mist, en context. Het verbaast me elke keer weer, juist als een kunstwerk zo bekend is als het zebrapad naast je huis. En natuurlijk maakte onze kunstenaar echt goed werk. Bijna ondraaglijke overvloed maakt hem nog geen slechte kunstenaar (al moet niemand zich erdoor laten vertellen dat je ’m niet stom en saai mag vinden, natuurlijk). Ons gebrek aan beheersing – óns ja, ‘Wieteke + Rembrandt’ in het archief van deze krant levert, ahum, 237 stukken op  – is niet zíjn schuld.

Rembrandt van Rijn, ‘De Staalmeesters’, 1662, olieverf op doek, 191,5 x 272 cm. Beeld Collectie Rijksmuseum

Dus ik was bij de tentoonstelling Rembrandt-Velázquez, met een beetje Velázquez, veel Rembrandt en nog een paar mooie Spanjaarden. Die hangen er zonder van je te verwachten dat je iets over ze weet, je wordt uitgenodigd vrij en associatief te kijken. En daar zag ik dus vier nieuwe details in schilderijen die ik al jaren goed ken. Dat komt volgens mij door de context van extreem tastbaar geschilderde materialen, wat die Spanjaarden zo goed kunnen (zie Zurbaráns lammetjesvacht). 

Dit hier is de meest bizarre: niet de hand (ook prima), niet de handschoenen zelf (ook te gek), niet de tafel (apart verhaal) maar alle halleluja’s, wat gebeurt daar in die zoom van die handschoenen? Geen idee waarvan die oorspronkelijk gemaakt waren, en wat er dus eigenlijk uitgebeeld diende te worden – die vraag werd meteen geparkeerd in mijn hersens. Misschien was het bont, misschien wol, misschien een soort roesjes zoals Maerten Soolmans overal roesjes aan heeft zitten. Het zal wel. Niet belangrijk.

Rembrandt heeft niet geschilderd, maar zitten krassen in de verf, met de achterkant van zijn penseel of paletmes. Dat weet ik ook wel, dat hij dat deed, dat zie je op zo veel van zijn werken. Maar dit hier is next level krassen. De kleuren zijn perfect: er komt zwart tevoorschijn door het krassen in wit. Het is een complete chaos, maar van een schoonheid zo woest als een omslaande golf in zonlicht. Er ontstaat daardoor iets wat niet alleen lijkt te bewegen maar vooral ook zo aanraakbaar wordt dat je echt bijna je vingers erdoorheen voelt gaan. En, en nu ga ik echt aan de uitroeptekens, er zit rood in: een lichtreflectie van het kleed op tafel!! Hou op, hoor. Dit detail is een feestje in de marge dat ik altijd had gemist. Een kunstwerk op zich, en ik wil het aan mijn muur, even groot als De Staalmeesters zelf, 3D-geprint in reliëf. 

En dat, sorry not sorry, was dus artikel nummer 238 waard.

Volg Wieteke van Zeil op Instagram: @artpophistory

Rembrandt van Rijn

De Staalmeesters

1662

Olieverf op doek

191,5 x 272 cm

Rijksmuseum Amsterdam, aldaar te zien t/m 19 januari in de tentoonstelling Rembrandt - Velázquez.

Volg Wieteke van Zeil op ­Instagram: @artpophistory

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden