Interview

Maakt hij de Stradivarius van de toekomst?

Vinyl was lang de enige geluidsdrager, maar kreeg gezelschap van onder meer audiocassette, cd en mp3. Waarom is hout dan nog steeds het enige materiaal voor cello's, en niet ook, zeg, piepschuim?

Instrumentbouwer Tim Duerink in zijn atelier in Gent. Beeld An-Sofie Kesteleyn

Al meer dan driehonderd jaar worden cello's gemaakt van hout. Tijd voor verandering, dacht de Belgische instrumentenbouwer Tim Duerinck, die gespecialiseerd is in dat instrument. Is het eigenlijk niet gek dat, terwijl er nu zo veel materialen beschikbaar zijn, we nog steeds hout gebruiken? Hij ging aan het experimenteren. Het resultaat: de allereerste piepschuimcello.

Het atelier van Tim Duerinck (24),in het hart van Gent, is niet veel groter dan een studentenkamer. De instrumentenbouwer is dan ook nog maar pas afgestudeerd. Zijn eindwerk, de piepschuimcello, haalde het Vlaamse VRT-journaal, nog voor Duerinck zijn punten had gekregen - een ruime 8.

'Het is eigenlijk heel logisch om piepschuim te gebruiken', zegt Duerinck. 'De naam zegt het al: piep-schuim. Als je iets uit een verpakking van piepschuim haalt, maakt dat ontzettend veel lawaai. Dan weet je als instrumentenbouwer dat je daar iets mee kunt doen.'

De voordelen van piepschuim zijn wetenschappelijk te verklaren. Het materiaal is licht, waardoor het goed kan trillen, en heeft een lage densiteit. Dat betekent dat geluidsgolven er snel doorheen kunnen zonder veel energie te verliezen.

3Dvarius

In het programma Podium Witteman werd afgelopen zondag de eerste 3D-geprinte viool van Nederland gepresenteerd. De viool, gedoopt de Adrianus, naar Adriaan Breunis, de eerste violist die het instrument bespeelde, kost slechts 20 euro om te printen. Omdat de viool gemaakt is uit PLA, een soort plastic, is ze biologisch afbreekbaar. De makers hebben het in het Engels over een 3Dvarius.

Meer dan twee keer zo luid

Duerinck: 'Met maximale pieken van 100 decibel klinkt de piepschuimcello meer dan twee keer zo luid als een houten cello (maximaal 95 decibel). Maar de piepschuimcello klinkt ook voller: de frequentie van de laagste tonen van de piepschuimcello ligt op 65 Herz. Piepschuim geeft meer bas dan hout.'

Inderdaad, als Duerinck de cello ter hand neemt en erop speelt, grommen de basnoten meer dan die van een houten cello. Ook de klank van de hoge noten is voller. Duerinck heeft zijn cello al laten testen in Polen en door de Katholieke Universiteit Leuven. Voor de tests heeft Duerinck een raster op de cello getekend, die het instrument er wat space-age doet uitzien.

'Ik wil heel graag verdergaan met mijn onderzoek en daarvoor heb ik een beurs om te promoveren aangevraagd', zegt Duerinck. 'Het instrument is een evenwichtsoefening tussen verschillende materialen. Het perfecte evenwicht ben ik nog aan het zoeken. Het grootste deel van de piepschuimcello bestaat nu nog steeds uit hout, enkel het bovenblad is piepschuim. Een stukje carbon verstevigt de brug van het instrument, het gedeelte waarop de snaren rusten.'

Eline Duerinck, de nicht van Tim en professioneel celliste, heeft de cello al uitgeprobeerd. Volgens haar is het een krachtig instrument. 'De piepschuimcello produceert heel snel geluid, terwijl klassieke cello's soms wat logger zijn. Bijgeluiden, zoals het per ongeluk aanstrijken van een snaar, klinken dan ook wat sterker.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

'Ik denk dat de piepschuimcello eerder zal worden opgepikt in jazz of hedendaagse klassieke muziek.' Beeld An-Sofie Kesteleyn

Geen progressief karakter

Wil de piepschuimcello een succes worden, dan is er nog wel een obstakel te overwinnen: de wereld van de klassieke muziek staat niet bekend om zijn progressieve karakter. Klassieke musici houden vast aan instrumenten die er bij voorkeur oud en afgeleefd uitzien; Duerinck verwacht dan ook protest tegen piepschuim als bouwmateriaal. 'Ik denk dat de piepschuimcello eerder zal worden opgepikt in modernere muzieksoorten als jazz of hedendaagse klassieke muziek', zegt hij.

Met zijn piepschuimcello is de instrumentenbouwer een kruistocht begonnen tegen een hardnekkige mythe die de klassieke muziek in zijn greep houdt. Duerinck verwijst naar de beroemde Italiaanse instrumentenbouwer Antonio Stradivari (1644-1737) en zijn familie. Hun violen en cello's worden volmaakt geacht, maar in de loop der tijd is er aan zo'n Stradivarius meestal flink geschaafd en zijn onderdelen ervan vervangen. '90 procent van de klank van een Stradivarius is niet origineel', zegt Duerinck. 'Maar de mythe dat die instrumenten wel origineel en dus perfect zijn, belemmert de ontwikkeling van nieuwe instrumenten.'

Klassieke muziek zit daarmee de vernieuwing in de weg: muzikanten willen op dezelfde violen of cello's spelen als die van hun collega's enkele eeuwen terug, en daardoor worden er tegenwoordig weinig nieuwe instrumenten bedacht voor de klassieke muziek, terwijl de technologie niet stil is blijven staan.

Duerinck: 'Kijk maar naar gitaristen: zij kunnen kiezen uit akoestische, semiakoestische of elektrische gitaren. Zo hebben ze de perfecte sound voor het nummer dat ze willen spelen. Een elektrische viool bestaat wel, maar wordt door klassieke musici zelden gebruikt.'

Zijn bedenkingen verwoordde hij in een manifest, dat prominent in zijn atelier hangt. De boodschap: 'We moeten stoppen Stradivarius te analyseren en we moeten voor onszelf leren denken.' Een revolutie ontketenen wil Duerinck niet, maar de tijd voor evolutie is zeker aangebroken. Zijn 'Manifest voor de instrumentenbouwkunde in de 21ste eeuw' plakte hij enkele maanden geleden aan de deur van het Gentse conservatorium.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in. http://www.volkskrant.nl/nieuwsbrief


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden