Recensie Let’s Fly Away

Luxe, betrouwbaarheid en trots: tentoonstelling over 100 jaar KLM bevestigt het imago dat KLM graag uit wil stralen

Van de pioniersjaren naar de jetset: steeds hoger, steeds sneller, steeds overvloediger. 

Zeeuwse meisjes in een Fokker F.IX, rond 1931. Beeld Eduard de Kam KLM Foto historisch Archief/MAI

Schijn bedriegt. Altijd gedacht dat KLM en blauw een onlosmakelijke combinatie was, al sinds 1919, het jaar waarin de koninklijke luchtvaartmaatschappij werd opgericht? Fout. Het hemelsblauw werd pas in 1963 geïntroduceerd. Eerst in het logo, daarna in de kleding en uiteindelijk op de vliegtuigen zelf. 

Dat het toch zo tijdloos oogt, heeft te maken met de uitstraling van ‘onze nationale trots’: al decennia betrouwbaar en punctueel. En je voelt je er thuis. Toch knap. Beeldvorming is alles. Het blijkt ook weer op de tentoonstelling Let’s Fly Away, over ‘100 jaar KLM-passagiers in beeld’, die vanaf vandaag in het Stadsarchief Amsterdam te zien is. 

Overal zie je lachende, stralende gezichten, van de piloten, de stewardessen en stewards, het grondpersoneel, de bij aankomst verzamelde familie, maar vooral van de passagiers. Of het nu Zeeuwse vrouwen zijn, een emigrantengezin met 17 kinderen op weg naar Canada of vliegende beroemdheden als jazz-zangeres Ella Fitzgerald, operadiva Maria Callas en Johan Cruijff.  

Honderd jaar bestaat de KLM dus. En in al die jaren is, in opdracht van de maatschappij zelf, vastgelegd hoe het vliegen zich ontwikkelde, met nieuwere toestellen, luxere stoelen, de eerste stewards en stewardessen (beginjaren dertig) en exquisere maaltijden. Gefotografeerd door niet de minsten, onder wie Paul Huf, Carel Blazer, Sem Presser en Maria Austria. In documentairebeelden die grenzen aan reclamefotografie, of andersom.

De KLM benaderde in 2002 het Maria Austria Instituut (opgericht voor het behoud van fotografie met een link met Amsterdam), met de vraag of de bedrijfscollectie hier kon worden ondergebracht. Die bestond uit 250 duizend foto’s, waaronder 10 duizend glasnegatieven en 450 albums met afdrukken. Het geheel bestrijkt een periode van ruim zeventig jaar, tot aan de beginjaren negentig, toen fotografen steeds meer digitaal gingen werken.

Servicevoorbereiding voor een vlucht van een Douglas DC-3, rond 1937. Beeld Eduard de Kam KLM Foto historisch Archief/MAI

Imago

Het beeld dat uit de foto’s naar voren komt bevestigt het imago dat de KLM graag wil uitstralen. Betrouwbaarheid, maar ook trots en opwinding. Je ziet het vooral in de pioniersjaren, toen alles nieuw was. Ineens kon je snel naar de koloniën reizen. Het is ook de tijd waarin  het een wonder mocht heten dat die toestellen überhaupt van de  grond kwamen en heelhuids hun bestemming bereikten. Je ziet naast de glunderende ogen ook spanning op de gezichten van de reizigers. 

Hoe anders waren de jaren dat de kinderziektes voorbij waren. De naoorlogse periode van glamour, glitter en comfort. De tijd van de jetset, die leefde in een ‘wereld van Peter Stuyvesant’, rokend en dinerend op 10 kilometer hoogte, met snelheden die daarvoor alleen werden gehaald door gevechtsvliegtuigen. De passagiersvliegtuigen, oplopend genummerd van DC-8, DC-9 en DC-10, stegen niet langer op van een gemaaid grasveld, maar van een kilometerslange, geasfalteerde startbaan; uitgezwaaid door vrienden en familie die daar een dagje uit van maakten. 

Passagiers in een KLM vliegtuig, jaren zestig. Beeld Kees Scherer/MAI

Steeds hoger, steeds sneller, steeds luxueuzer werd het. Met cocktailbars, elegante bediening en koks die de gerechten aan boord uitserveerden alsof ze ter plekke, achter een zespitsfornuis waren bereid. Met service die niemand thuis kende, maar ‘hierboven’ wel, alsof je in een tijdscapsule de toekomst in werd gelanceerd, los van de beslommeringen van alledag.  

Dit luxe-bestaan in een futuristisch gestroomlijnd interieur, met tijdschriften en gestoffeerde ligstoelen, liet zich het beste vastleggen in sprankelende technicolor kleuren. Een fleurige wereld boven de wolken in hardroze, grasgroen, eigeel en, ja, het hemelsblauw dat zo goed bij de maatschappij paste. Nog steeds.

Johan Cruijff in een Douglas DC-8, 1968 Beeld Wim Meischke/MAI

Let’s Fly Away. Stadsarchief Amsterdam. T/m 6/10.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden