Lusteloze beer heeft álles in zich

Het blijft natuurlijk een vreemd gegeven: dat een van de kandidaten voor de prestigieuze Turner Prize is gekozen met een oud werk....

Eigenlijk was Mark Wallinger genomineerd voor zijn recente tentoonstelling State Britain in de Londense Tate Britain: een nauwgezette reconstructie van meer dan zeshonderd spandoeken, foto’s en teddyberen, waarmee de Britse vredesactivist Brian Haw zich jaren lang verzette tegen de Irak-oorlog. Maar die installatie kon alleen in Londen worden getoond. Reden waarom Wallinger nu op de Turner Prize-show in Liverpool aanwezig is met zijn ‘oudere’ film Sleepers, uit 2004.

De expositie in de Tate Liverpool maakt de Turner Prize dit jaar sowieso anders dan voorheen. De eenmalige verhuizing van Londen naar het filiaal van de Tate-enterprise in de Liverpoolse Albert Dock, is bedoeld als opmaat voor 2008, wanneer de Beatles-stad de culturele hoofdstad van Europa zal zijn. Mooie gelegenheid om in de Londense hoofdvestiging een overzichtstentoonstelling te organiseren met winnaars uit de inmiddels 23-jarige geschiedenis van de prijs.

Ook anders dan in de eerdere edities: de aflevering van dit jaar kent in de aanwezigheid van Wallinger een gedoodverfde kandidaat voor de prijs van 25 duizend pond. Zo gelijkwaardig als de genomineerden altijd waren, zozeer steekt Wallinger nu met kop en schouders uit boven de andere drie: Zarina Bhimji, Nathan Coley en Mike Nelson. En dat op grond van één enkele film.

De tweeënhalf uur durende Sleepers-film laat (een onherkenbare) Wallinger zien in een oversized, mottig berenkostuum, rondwandelend door de lege Neue Nationalgalerie in Berlijn, bij nacht. Het is een hilarische voorstelling. In niets vertoont de kunstenaar namelijk het gedrag van een beer: lusteloos sloft hij op blote voeten door de strak uitgelichte lobby van het museum, gaat in een hoekje zitten, bestudeert de lege garderobe en verdwijnt via de trap de kelder in, om na een kwartier verdwaasd via een andere trap weer te verschijnen.

Alles nauwgezet in de gaten gehouden door meerdere camera’s die buiten het immense, glazen gebouw staan opgesteld, alsof het een liveverslag betreft van CNN.

Het werk heeft alles in zich: kanttekeningen bij het lusteloze metier van de kunstenaar; de uitgestorven museumlobby als symbool voor de rol van Duitsland als Europees Kulturhaus; overwegingen over de erfenis van het Duitse verleden (‘sleepers’ was het synoniem voor vermomde spionnen tijdens de Koude Oorlog). Bovendien is de film, met zijn typische Engelse tongue in cheek-humor, ook vermakelijk om lang naar te kijken.

Het is precies dát wat het werk van de overige kunstenaars zo node mist, want te serieus en te gewild maatschappelijk relevant. Zo maakte Zarina Bhimji in Oost-Afrika sfeeropnames van interieurs vol geweren, weefgetouwen en balen sisal. Op zich interessant, maar zo poëtisch gefilmd en gefotografeerd dat de boodschap (Illegale wapenhandel! Kinderarbeid! Armoede!) ter plekke verdampt.

Nathan Coley presenteert een karige installatie met modelhuisjes, uitgepoetste prenten en een lichtreclame waarop de mededeling brandt: There will be no miracles here. Mike Nelson timmerde vier immense kijkdozen annex spiegelpaleizen, waarin een oneindig landschap te zien is, als onderkomen voor zijn Amnesiacs-volkje, een denkbeeldige biker gang van Golfoorlogveteranen.

Daarbij vergeleken is Wallinger een grootheid, in al zijn simpelheid en efficiëntie. Maar of hij ook daadwerkelijk gaat winnen, is niet te voorspellen. Vorig jaar ging de Turner Prize naar Tomma Abts, maakster van nietszeggende abstracte schilderijtjes. Of de jury dit jaar weer zo’n outsider zal kiezen, zal vanavond blijken bij de uitreiking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden