Lucide sprong in de tijd

Bij zijn tachtigste verjaardag werd hij al gehuldigd als oudste nog levende regisseur, wiens laatste film wel eens de allerlaatste zou kunnen zijn, maar dat is alweer twaalf jaar (en tien films!) geleden en nog steeds verbaast Manoel De Oliveira met een voortgaande carrière en steeds opnieuw weer een film...

Hoe verfilm je een roman uit 1672? Twee mogelijkheden: je maakt een kostuumstuk of je neemt de kern van het boek en herschept het in een geheel gemoderniseerde versie. De Oliveira deed het weer eens anders. Hij liet het boek heel, veranderde niets aan de structuur en de moraal van de vertelling, maar verplaatste de handelingen toch naar een heden, zodat alles in een soort onvoltooid verleden tijd plaats vindt.

In de oorspronkelijke psychologische roman La Princesse de Clève van Madame de la Fayette gaat het om de onmogelijke liefde tussen een prins en een prinses. Bij De Oliveira speelt Chiara Mastroianni een rijke jonge vrouw uit Parijs nu, die een minnaar afwijst, een keurige arts trouwt en dan opeens de passie van haar leven vindt in een Portugese popzanger. In de spanning tussen trouw en passie ontwikkelt zich een morele bespiegeling die wat ouderwets aandoet maar boeiend en subtiel genoeg is, zeker zoals hij wordt uitgespeeld door een perfecte Chiara Mastroianni en een vlekkeloze Antoine Chappey als haar man.

Maar de mooiste vondst is de Portugese popzanger die door de echte Portugese popzanger Pedro Abrunhosa gespeeld wordt, waardoor de actualisering nog een merkwaardige persoonlijk tintje krijgt. Abrunhosa speelt een rol, maar De Oliveira laat ook ruimte voor een optreden van hem op het podium, bijgewoond door de fictieve filmpersonages.

En wat hij ook is, altijd blijft de zanger zijn eeuwige zonnebril dragen. Behalve complete nummers van Abrunhosa laat De Oliviera ergens ook een heel stuk van Schubert spelen, wanneer zijn personages een pianoconcert bijwonen.

En het wonderlijke is dat alles past. Mevrouw de Clèves, weliswaar in een deftige Parijse entourage van nu maar als karakter toch een vrouw uit de zeventiende eeuw, wordt verliefd op een moderne populaire zanger die alle tijdsverschillen doorbreekt door met zijn sportwagen voor te rijden bij het landgoed van de familie De Clèves. Het is geen anachronisme, maar een samenvoegen van eeuwen tot eenzelfde tijd. Om daarmee inclusief de vraag op te werpen op de moraal van de zeventiende eeuw wel zo voltooid is als voor de hand ligt.

De Oliveira spreekt zich niet uit, laat zien, vertelt zonder conclusie. In een film die traditioneel en in zekere zin ook ouderwets is (met tussentitels als uit de periode van de zwijgende film), maar tegelijk hypermodern (bijvoorbeeld in de mengeling van fictie en documentaire concertbeelden). En dat verweven tot een eigen eenheid, gecreëerd door een wijze en geestige grootmeester die filmt met zo'n secure terloopsheid dat het lijkt alsof films maken net zo simpel is als een wandeling door het park.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden