REPORTAGE

Lucas De Man bevecht de vooroordelen over de boer

Boeren zijn moordenaars, dierenbeulen en niet bezig met het milieu. In de voorstelling Wij, Varkenland bevecht Lucas De Man de vooroordelen die er rondom boeren zijn.

Het opgezette varkentje Ivo, dat geen meeloper wil zijn.Beeld Io Cooman

De Man

'Boeren zijn moordenaars.'
'Boeren zijn alleen maar bezig met geld verdienen.'
'Boeren geven niet om het milieu.'
'Boeren zijn niet bezig met het welzijn van hun dieren.'
'Mensen hebben een mening, maar weten niks.'

Overleven

Personage boer Jan uit zijn frustratie in een scène van Wij, Varkenland, opgevoerd door theatermaker en kunstenaar Lucas De Man (33). Met de voorstelling wil De Man een lans breken voor de varkensboeren, die door de toenemende regelgeving, stijgende voedselprijzen en druk van supermarkten moeten uitbreiden met steeds meer beesten om te overleven.

Boeren die in hun 'gevecht tegen de bierkaai' het doelwit worden van activisten die hen bestempelen als dierenbeulen, vervuilers, als mannen die niet 'lief' zijn voor hun varkens. 'Dat snijdt hen in hun ziel', zegt De Man, theatermaker bij het Zuidelijk Toneel en stadskunstenaar in Den Bosch. 'Ik ken geen boer die zijn beesten wil pijn doen.'

Dus bevecht De Man die vooroordelen in zijn voorstelling met een zwaard, samen met Ivo - een opgezette big op wieltjes. En samen met zijn toeschouwers, boeren en anderen uit de agrarische sector die hem regelmatig inhuren voor een optreden en vaak een groot deel uitmaken van zijn publiek.

Theatermaker en kunstenaar Lucas De Man.Beeld Io Cooman

Vooroordelen

Meestal voert De Man zijn show op in het theater, maar tussen 28 en 31 mei speelt hij op reizend theaterfestival de Karavaan. Dan is de voorstelling vier keer achter elkaar te zien bij akkerbouwbedrijf Flip Blom in Hoofddorp. Een soort thuiskomen. Natuurlijk voor biggetje Ivo, maar ook voor De Man zelf, die opgroeide in het Belgische West-Vlaanderen, een provincie met meer varkens dan mensen. Wij, Varkenland ontstond daar vanuit een gelijknamig kunstproject over de identiteit van de streek.

'We kozen voor het varken als thema omdat dit het dilemma van de West-Vlaamse identiteit blootlegt. Het dier wordt gezien als dom en vraatzuchtig, terwijl het intelligente beesten zijn. West-Vlaanderen wordt ook gezien als boers en simpel, terwijl West-Vlamingen het beste scoren op de Belgische universiteiten.'

De vooroordelen die De Man nu te lijf gaat, kwam hij per toeval tegen. De theatermaker - die al tien jaar in Amsterdam woont en sinds zijn 18de vrijwel alleen nog met Kerstmis teruggaat naar West-Vlaanderen - wilde zoeken naar zijn eigen roots. 'Ik wilde het hebben over de nevel boven de velden die ik mij herinner uit mijn kindertijd. West-Vlaanderen is de plek waar mijn dierbaren begraven liggen; mijn oma en mijn broertje van 8, die overleed toen ik 15 was.'

De biggetjes

De big in de voorstelling is Ivo, een opgezet lichtroze varkentje op wieltjes. 'We hebben ook een stand-inbig. Die heet ook Ivo, maar heeft de naam Marcel gekregen in een andere voorstelling', zegt Lucas De Man.

'Eigenlijk wilde ik met echte varkens werken, maar als ik deze voorstelling vaker zou spelen, zit ik met zo'n big en moet ik elke keer een vergunning aanvragen.'

Dus kocht De Man twee biggetjes bij een veearts voor 100 euro. 'Ik vroeg om twee zieke biggetjes, want ik wilde hun leven niet vroeger beëindigen dan nodig.'

Arrogant

Vanwege het varkensthema ging De Man - die als kind zeven jaar vegetariër was - toch maar eens kijken bij de boeren. Misschien levert het mooie metaforen op, dacht hij. 'Ik was even arrogant als ik sommige mensen nu verwijt te zijn. Even stads en nog nooit écht op een boerderij geweest.'

Uiteindelijk liep hij in 2012 een aantal maanden stage bij een varkenshouder, een voerhandelaar, een bank en een stichting die geestelijke bijstand biedt aan failliete boeren. 'Je wil niet weten hoeveel boeren failliet gaan of problemen hebben. Het zelfmoordcijfer is hoog, scheidingen komen veel voor en boeren spreken amper over hun sores. Het mooiste vond ik het te zien waar mijn eten vandaan komt, hoe ongelooflijk ingewikkeld dat is en hoe het systeem niet klopt. Wij houden dat met zijn allen in stand, maar wijzen naar de boer.'

Uitdaging

De Mans zoektocht naar identiteit en problemen van zijn geboortestreek komen in de voorstelling naar voren via het boerengezin Van Akker. Het gaat over zoon Stijn, een ridder die de wereld in wil en driftig met zijn zwaard zwaait. Over Ivo, het speciale biggetje, het buitenbeentje dat zijn angsten overwint en meegaat met Stijn. En over zoon Jan, die als peuter al wist dat hij het familiebedrijf ging overnemen, maar dat moet doen in een andere wereld dan die van zijn ouders. Moedeloos raakt hij, berooid, maar hij is te trots om dat te tonen.

Het is niet moeilijk de branie van De Man te herkennen in de ridder of in Ivo, de big die geen meeloper wil zijn. Maar ook de achterblijvende 'broer boer' is in feite De Man zelf. Alle drie staan zij voor dezelfde uitdaging, meent hij. 'Hun verhaal is mijn verhaal. Het gaat over iemand met dromen en idealen, die moet opboksen tegen een wereld die economischer wordt en in toenemende mate invloed uitoefent op de passionele ik.'

Reizend theaterfestival de Karavaan is van 13 t/m 31/5 te zien op locaties in de Zaanstreek: o.a. Hoorn, Alkmaar en de Haarlemmermeer.
Tekst loopt door onder video

De boeren in het publiek bij Wij, Varkenland

Hein in 't Hout (61) heeft zijn boerderij in Veendam met 4.500 varkens, vleeskuikens en graan net overgedragen aan zijn kinderen.

'Veel mensen hebben van horen zeggen dat er wantoestanden zijn op de boerderij. Maar ze weten niet hoe het er echt aan toe gaat.

'In de jaren tachtig waren er tegen de 20 duizend varkenshouders in Nederland, nu zijn er 7 duizend bedrijven. De verwachting is dat er over vijf jaar nog maar duizend bedrijven zijn. Het totaal aantal dieren blijft gelijk, dus boerderijen moeten uitbreiden. Veel mensen begrijpen dat niet.

'Ik herkende me niet echt in het verhaal, maar de voorstelling is symptomatisch voor hoe het kan gaan. Net als in het stuk komen er ook weleens mensen binnenvallen op mijn bedrijf. Als er iemand van de bank komt, weet je dat hij komt rapporteren of de zaak er nog staat.'

Hein in 't Hout (61).Beeld Io Cooman

Hans Nijland (62) heeft een zorgboerderij in Beilen, met ongeveer vijftig varkens, koeien, pluimvee en groenten.

'Tot 2006 had ik 4 duizend varkens, nu heb ik er nog maar vijftig. Ik herken mij enorm in boer Jan uit de voorstelling. Hij pleegt bijna zelfmoord, zo ver ging het bij mij niet, maar het was emotioneel zeer herkenbaar. Negatieve inkomsten, stress, relatieproblemen, opgevoerde regels; als ik was doorgegaan als grote varkenshouder, was het leven niet meer leuk geweest.

'Ik wilde wat anders. Nu heb ik een zorgboerderij met pluimvee, varkens en groenten. Ik verkoop mijn eigen producten en gehandicapten werken bij mij als dagbesteding. Sommigen doen wat, sommigen denken dat ze wat doen. Het leven is nu in elk geval weer leuk.'

Beeld Io Cooman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden