'Loyale' conservator stal uit eigen collectie

Legermuseum loopt voor miljoenen euro's schade op door verdwijning van schilderijen, boeken en prenten

Aan ambitie geen gebrek bij het Legermuseum in Delft. De collectie omvat meer dan louter wapentuig en uniformen, en dat wil de directie graag etaleren.

Pièce de résistance in dat streven vormt de bibliotheek/mediatheek, waar een imposante militair-historische verzameling boeken, prenten en schilderijen is ondergebracht. Met 250 duizend objecten is sprake van een omvang zonder weerga in Nederland.

Tot voor enkele maanden ging het goed. Het museum had als conservator Alexander P. aangetrokken, een talentvol en communicatief vaardig kunsthistoricus met ervaring in andere musea en een veilinghuis. Er volgden publicaties in vaktijdschriften en succesvolle tentoonstellingen. Bovendien was een begin gemaakt met een nauwgezette inventarisatie.

Het proces is abrupt tot stilstand gekomen. P. (37) zucht sinds juli in de cel, op verdenking van diefstal en beschadiging van museumbezit. Vandaag verschijnt hij voor de rechtbank in Den Haag. Naar schatting heeft hij gedurende vijf jaar bijna duizend afbeeldingen meegegrist uit de bibliotheek - soms geknipt, dan weer gescheurd uit antiquarische boekwerken. Ook twintig schilderijen zijn verdwenen. Inmiddels staat er ook bezit van kinderporno op de aanklacht, er zijn afbeeldingen op zijn computer thuis aangetroffen.

In de affaire van de diefstal zijn er verdenkingen gerezen tegen twee andere betrokkenen: de buurman van P., een verzamelaar, en een kunsthandelaar uit Leiden. Zij zouden de buit hebben doorverkocht. Het museum probeert langs civielrechtelijke weg nog werken terug te claimen, die bij hen zijn aangetroffen.

Niet eerder zijn zo veel voorwerpen uit een museale collectie ontvreemd. Het is voor het eerst dat een conservator, bij uitstek de functionaris die toeziet op beheer van de verzameling, de dader bleek. Volgens zijn advocaat, mr. A. Baumgarten, moeten er meer medewerkers betrokken zijn geweest. De aangifte van het museum bevat de vermissing van veel meer prenten en tekeningen dan zijn cliënt heeft toegegeven. Onderzoek heeft geen aanwijzingen tegen andere collega's opgeleverd.

De bibliotheek was wekenlang gesloten om de omvang van de buit te kunnen vaststellen. Die is ook nu nog niet duidelijk: niet alle bezit was al in kaart gebracht. Het Openbaar Ministerie in Den Haag schat de waarde op twee tot vier miljoen euro. Volgens directeur G. Groenendijk is zo'n raming arbitrair. 'Die fluctueert bij wijze van spreken met de dagkoers. Voor mij weegt veel zwaarder dat cultureel erfgoed onherstelbaar is beschadigd.'

De affaire kwam aan het licht, toen bij een reguliere controle uit het boek Vues des champs de bataille de Napoléon en Italie van ingenieur Bagetti 47 van de 67 gravures spoorloos bleken. Het was een gevoelig verlies: van het kolossale boek, afmeting één meter bij zeventig centimeter, bestaan slechts drie ongeschonden exemplaren. Nader onderzoek toonde aan dat ook andere werken en mappen niet meer compleet bleken. Het spoor leidde naar P., die naar verluidt snel tegenstrijdige verklaringen begon af te leggen.

Zijn aanhouding kwam als een verrassing. Hij ging door als een loyaal medewerker, charmant en representatief; volgens kenners het gebruikelijke profiel van personeelsleden die de kluit belazeren. P. waande zich in elk geval veilig. Hij heeft collega's schilderijen uit het depot verkocht en een prent cadeau gedaan.

Directeur Groenendijk meent dat het museum niet veel te verwijten valt. De afgelopen jaren is fors geïnvesteerd in cameratoezicht. Depots zijn alleen toegankelijk voor medewerkers met een keycard. Bezoek wordt geregistreerd. 'Je doet echt alles om schade van buitenaf te voorkomen. En dan blijkt het gevaar van binnenuit te voorkomen. De integriteit van een medewerker bleek de zwakke schakel.'

De maatregelen zijn wel verscherpt. Beveiligingspersoneel mag medewerkers voortaan visiteren. Meer dan ooit zal bij werving aan antecendentenonderzoek worden gedaan. Dat zou in dit geval overigens weinig resultaat hebben opgeleverd: Alexander P. had een onbesmet verleden. Groenendijk: 'Garanties krijg je nooit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden