Lovende woorden snellen Elena Ferrante te ver vooruit

Omdat boeken hun schrijvers niet nodig hebben, zoals Elena Ferrante bij meerdere gelegenheden heeft gezegd, verschanst de Italiaanse zich sinds haar debuut (Kwellende liefde uit 1992) achter een pseudoniem: weinigen weten wie zij (of hij) is. Deze mystificatie weerhoudt de auteur er niet van zich in openbare debatten te mengen. Zoals toen Roberto Saviano (de journalist die de bestseller Gomorra schreef) haar in februari in La Repubblica opriep aanwezig te zijn bij de toekenning van de Premio Strega 2015, waarvoor Ferrantes Storia della bambina perduta was genomineerd. Reactie van de auteur: mijn bóéken worden voor prijzen genomineerd, niet ík.

Napolitaans vierluik

Nu ligt er een nieuwe vertaling van haar werk in de winkel: De nieuwe achternaam, het oorspronkelijk in 2012 verschenen tweede deel van haar vierluik Napolitaanse romans, dat begon met De geniale vriendin (uit 2011, vertaald in 2013).

De hoofdrollen in De nieuwe achternaam zijn, net als in De geniale vriendin, voor de meisjes Raffaella, kortweg Lila, en Elena, Lenuccia. Ze groeien na de oorlog op in een volksbuurt van Napels, waar grauwe armoede, de kerk, verstikkend conformisme en criminaliteit het leven bepalen. Lenuccia, dochter van een conciërge, is leergierig en wil zich niet schikken naar de toekomst die haar milieu voor haar in petto heeft: snel trouwen en kinderen krijgen - kortom, de verlokkingen van een nieuwe achternaam, waar meisjes verwachtingsvol over praten, maar die uitdraaien op kinderen baren en sloven voor een echtgenoot met losse handjes.

Furie

Voor Lenuccia is haar klasgenootje Lila hèt voorbeeld: intelligent als zijzelf, maar verder zo ongeveer haar tegendeel. Lenuccia met haar saaie bril is een ijverige, brave leerling, de flamboyante Lila heeft lak heeft aan alles. Tot ieders verbazing, vooral van haar hartsvriendin Lenuccia die wil gaan studeren, kapt Lila met school en trouwt op haar zestiende. De bloeiende zaken van haar man Stefano bieden Lila de mogelijkheid als een ware signora te leven, met alles wat haar hartje begeert. Maar haar burgerlijke leven maakt haar nog recalcitranter: niets en niemand kan haar temmen. Zelfs de rake klappen van Stefano niet, die zich geen raad weet met de furie Lila, die tot overmaat van ramp ook niet zwanger wil worden.

Tijdens een zomervakantie op Ischia richt Lila verwoestingen aan in haar vriendschap met Lenuccia: schaamteloos legt ze het aan met Nino, een scherpzinnige jongen met intellectuele ambities op wie Lenuccia altijd heimelijk verliefd is geweest. Lenuccia is zozeer in de ban van Lila dat ze zelfs het onverhulde overspel van haar vriendin faciliteert.

De vriendschap tussen Lenuccia en Lila vormt de rode draad in Ferrantes Napolitaanse vierluik. Lenuccia realiseert zich niet alleen dat ze zich nooit zal kunnen ontworstelen aan haar armoedige afkomst, ze beschouwt zich als een 'bleke schaduw' van haar geniale vriendin. Lila is altijd zichzelf - en alles wat Lenuccia wilde zijn maar nooit zal worden. Zelfs als Lenuccia na de middelbare school in Pisa gaat studeren en de vrouwen elkaar nog maar zelden zien, blijft Lila voor Lenuccia het licht in de duisternis.

Obsessieve woordenstroom

Ferrante werd door The Economist 'misschien wel de beste hedendaagse schrijver van wie je nog nooit hebt gehoord' genoemd, en de New York Review of Books vond haar 'de krachtigste literaire stem uit Italië'. Maar ondertussen vraagt De nieuwe achternaam, net als De geniale vriendin, veel geduld. In een obsessieve woordenstroom van bijna 500 bladzijden reconstrueert Lenuccia, onder meer met behulp van dagboekschriften die Lila haar heeft toevertrouwd, hun stormachtige verleden - De nieuwe achternaam is een raamvertelling die Lenuccia vele jaren na dato op papier zet. Als in een naturalistische roman hangt er een loodzware sluier van lotsbestemming over het verhaal, waar geen straaltje humor in wil doordringen. Intrigerend is ze zeker, maar het valt nog niet mee om in Elena Ferrante de belangrijkste hedendaagse Italiaanse schrijver te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.