Film

Love It Was Not, over de liefde tussen een bewaker en een gevangene van Auschwitz, maakt duidelijk dat er niet zoiets bestaat als liefde in de hel ★★★★☆

De grootste troef van de Israëlische regisseur Maya Sarfaty schuilt in het krachtige idee om de documentaire deels op te tuigen als veredelde fotostrip.

Berend Jan Bockting
Love It Was Not Beeld
Love It Was Not

Het is de grote vraag waar Love It Was Not mee aftrapt: hoe de Slowaakse Helena Citron in staat was zó breed te lachen, op die foto in haar streepjesuniform als gevangene van vernietigingskamp Auschwitz. ‘Ze is net een perzik’, zegt een vrouw die de afbeelding van Citron in deze opmerkelijke oorlogsdocumentaire onder ogen krijgt.

Citron behoorde in 1942 tot de eerste groep van duizend vrouwen in Auschwitz. Ze overleefde door de liefde van en voor een Oostenrijkse SS’er, Franz Wunsch, al maakt Love It Was Not op velerlei manieren duidelijk dat er niet zoiets bestaat als liefde in de hel.

De Israëlische documentairemaker Maya Sarfaty zet die foto van Citron uiteindelijk in als haar grootste troef, maar voorziet haar reconstructie in de eerste plaats van een stevig fundament dankzij het goed gedocumenteerde verleden van alle betrokkenen: ze putte uitvoerig uit de beeldarchieven van het Israëlische Holocaustmuseum Yad Vashem en de Shoah Foundation van filmmaker Steven Spielberg. Dat onderzoek brengt deze markante geschiedenis tot leven: het was dus écht zo dat Citron in het kamp zong voor Wunsch en hij haar vervolgens overplaatste naar het minder mensonterende Kanada-deel van Auschwitz, waar de spullen van vergaste gevangenen werden bewaard. En er sprong écht iets tussen beiden over dat best een vonk kan worden genoemd – onder andere omstandigheden zou het wellicht zelfs liefde zijn. Hij zorgde in elk geval voor haar, redde zelfs het leven van haar zus Roza, waarna zij jaren later, in 1972, werd opgeroepen om te getuigen in een rechtszaak tegen hem.

Als Wunsch wordt vrijgesproken, zakt Citron nog dieper weg in een moreel grijs gebied: haar overleving zorgde voor een leven vol wrok. Hoe hevig de oorlog voortleeft toont ook een koude rillingen opwekkende opname uit 2003 met Wunsch in zijn zonnige achtertuin, waar hij zijn versie van het verhaal uit de doeken doet en er haast terloops een Hitlergroet uitperst.

Maar de grootste troef van regisseur Sarfaty schuilt dus niet in dit incidentele gebruik van verontrustend archiefmateriaal, maar in het krachtige idee om middels die ene foto van een lachende Citron de documentaire deels op te tuigen als veredelde fotostrip. Love It Was Not verandert tijdens die momenten in een soort kijkdoos waarin de hoofdpersonen in deze geschiedenis even worden stilgezet in de tijd – en er ruimte ontstaat om je een voorstelling te maken van het onvoorstelbare.

Love it Was Not

Documentaire

★★★★☆

Regie Maya Sarfaty

Met Helena Citron, Roza Citron, Franz Wunsch

83 min., in 26 zalen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden