BESCHOUWING

Louis C. K. is misschien wel de beste komiek ter wereld

Hij is allang miljonair, maar nog net onbekend genoeg om niet te worden herkend op straat. Intussen is hij misschien wel de beste komiek ter wereld. Wat maakt Louis C.K. zo goed?

Louis C. K. is een luxe werkpaard Beeld afp

In januari was Louis C.K. te gast in de talkshow van David Letterman. De gastheer vroeg de rossige 47-jarige komiek naar aanleiding van zijn rolletjes in de films Blue Jasmine (Woody Allen, 2013) en American Hustle (David O. Russell, 2013) of hij vaker te zien zou zijn in grote films. 'Nee, niet echt. Ik probeer een bepaald niveau van beroemd zijn te bereiken', zei Louis Szekely, alias C.K. 'Wat ik niet probeer, is zo beroemd mogelijk worden; ik wil een soort sweet spot bereiken. Als je beroemd begint te worden, komt dat doordat meer en meer mensen je leuk vinden. Alleen de mensen die jou leuk vinden, weten dat je bestaat. Maar op het moment dat je met je hoofd op bussen staat, weten ook de mensen die je haten wie je bent. Het haatquotiënt gaat dan hard groeien.'

Het lukt hem aardig, dat niet té beroemd zijn. Louis C.K. is voorlopig iemand die je moet opzoeken. In eerste instantie op YouTube, op zoek naar fragmentjes uit zijn stand-up shows. Meestal leidt zo'n eerste kennismaking tot het kijken van een van C.K.'s complete shows, Shameless uit 2006 bijvoorbeeld, of Hilarious uit 2009, of zijn nieuwste: Oh My God van vorig jaar. En voor je het weet, vind je jezelf languit op de bank terug, terwijl je aan één stuk door kijkt naar Louie, de door hemzelf geschreven serie waarvoor hij een paar weken geleden nog een Emmy won.

Het heeft hem bijna dertig jaar en een reeks aan afwijzingen en mislukkingen gekost, maar nu is Louis Szekely op die zo door hem verlangde sweet spot van beroemd zijn: niet iedereen weet wie hij is, maar degenen die hem kennen, lopen met hem weg. Hoe is hem dat gelukt? En hoe komt het dat hij in de woorden van collega Chris Rock door sommigen wordt bestempeld als de grootste komiek van deze tijd?

Allereerst mag je dat natuurlijk nooit zeggen over een comedian. Daar kwam een jonge Louis C.K. ergens halverwege de jaren tachtig achter toen hij in het voorprogramma van komiek Jerry Seinfeld stond. Hij kondigde Seinfeld aan als de beste ter wereld. Onmiddellijk na zijn optreden zocht de komiek hem op en drukte hem op het hart dat nooit meer te doen: 'Zet mensen niet op die manier onder druk.'

Seinfeld

Het is een anekdote die hij en Seinfeld lachend ophalen in het programma Talking Funny van betaalzender HBO. C.K., Seinfeld, Chris Rock en Ricky Gervais praten met elkaar over het vak. Tijdens dat gesprek vertelt Seinfeld een grap van Louis C.K. Als Seinfeld klaar is en aan hem vraagt of het zo ongeveer klopt, antwoordt die: 'Nou, dat is een compleet ver-Seinfelde versie. Je hebt het gepolijst, mooi gemaakt.' Gervais vult aan: 'Jij maakt er een grap van, maar in C.K.'s eigen versie valt zijn leven uit elkaar.'

De opmerking van Gervais vat een niet onbelangrijk deel van de aantrekkingskracht en het succes van Louis C.K. samen. Hij vertelt zijn verhalen rauw, ongepolijst, sputterend, spugend, vloekend, struikelend, schreeuwend en vooral dood- en doodeerlijk: voor hem bestaan er geen heilige huisjes.

'Mijn dochter van 4 is een fucking asshole', vertelt hij tijdens zijn standup show Shameless. 'Het is echt waar, ik zeg dit zonder berouw. Ze is een eikel, echt, een klootzak. Laatst stonden we op het punt weg te gaan en ik zei tegen haar: 'Doe je schoenen aan. Doe je schoenen aan, alsjeblieft. Doe je schoenen aan.' Hoe vaak kun je dat tegen iemand zeggen voordat je 'm in z'n gezicht wilt slaan? Serieus: als jij met een groepje ergens bent en je wilt vertrekken, maar dat lukt niet omdat iemand simpelweg weigert om zijn schoenen aan te doen, dan is die persoon een fucking asshole.'

Dat thema niet per se dat zijn dochter een klootzak is, maar het ouderschap in het algemeen keert steeds weer terug in zijn shows en is een van de belangrijkste punten waarmee hij zich onderscheidt van andere comedians. Vaak brengt hij onder woorden wat het publiek diep van binnen ook voelt, maar nooit zelf zou durven zeggen. 'Het is moeilijk om kinderen te hebben, omdat het saai is', zegt C.K. tijdens Live at the Beacon Theater. 'Dat is echt het moeilijkste. Vraag het iedere ouder: wat is het moeilijkste? Hun gezondheid, hun opvoeding? Nee. Het is domweg dat je met ze op de grond moet zitten, terwijl zij kind zijn. Ze lezen een boekje aan je voor in een tempo van vijftig minuten per pagina en jij moet daar maar zitten; verschrikkelijk trots en verveeld tegelijkertijd.'

Er is één probleem met het beschrijven van zijn teksten: de inhoud dekt eigenlijk maar de helft van zijn overtuigingskracht. De houding, uitstraling en toon waarmee de stand-up comedian zijn verhalen vertelt, zijn net zo belangrijk. Louis C.K. profileert zichzelf op het podium als een loser; alsof er een zielige, kwade man van straat is geplukt om zijn verhaal te doen. Kalend, te dik, rossig en met een verslagen blik in zijn hondenogen; C.K. zal niet snel op de cover van Men's Health te bewonderen zijn. En dat werkt in zijn voordeel.

Jacht

'Je moet ónder het publiek staan, niet erboven', zegt Ricky Gervais in Talking Funny over de uitstraling van een komiek. Ook dat heeft C.K. goed begrepen. Door zijn recente successen verdient hij inmiddels miljoenen per jaar en heeft hij een jacht waarmee hij graag over de Hudson vaart. Maar op het podium is niets terug te zien van al die financiële voorspoed.

Louis C.K. zet zichzelf neer als een ongemakkelijke, masturberende, eeuwige puber met een eetprobleem. Als toehoorder kun je alleen maar met hem te doen hebben; hij is de ultieme underdog, met wie de toeschouwer zich goed kan identificeren.

'Je moet ongemakkelijkheid omarmen', zei hij eerder dit jaar in een interview met het tijdschrift GQ. 'Het is de enige manier om jezelf in situaties te begeven waarvan je kunt leren en de enige manier om je zintuigen fris te houden.'

In de serie Louie, een in documentairestijl geschoten sitcom, speelt C.K. zichzelf: een stand-up comedian, gescheiden en met twee dochters, maar dan zonder het succes uit zijn echte leven. In Louie is ook een belangrijke rol weggelegd voor de worsteling met het ouderschap. 'Iedere eerlijke ouder zal je vertellen dat je moet leven met die ambivalentie', vertelt hij aan het begin van het tweede seizoen van Louie. 'Je kijkt naar het gezicht van je prachtige, lieve kind en je denkt twee dingen tegelijkertijd: ik hou zo veel van dit kind dat het mijn leven heeft veranderd. Ik hou meer van andere mensen omdat ik zo veel van haar hou. Ik hou meer van mensen die jaren geleden zijn overleden. Mijn liefde heeft een tijdreis gemaakt omdat ik zo veel van haar hou en zij van mij. Ze heeft een waarde aan het leven toegevoegd die niet eerder bestond. En toch heb ik spijt van elke beslissing die tot haar geboorte heeft geleid. Zo voelt het.'

Toch doet Louis C.K. meer dan alleen maar afgeven op zijn kinderen, ex-vrouw of zijn eigen gemasturbeer. Net als veel goede comedians heeft hij een eigenzinnige, bij vlagen absurde manier om naar alledaagse zaken te kijken. Maar bijna niemand kan zo treffend onder woorden brengen hoe sommige dingen eigenlijk in elkaar zitten.

Uit eigen pen

Uit Live in Houston (2001): 'Als je niet genoeg geld op je bankrekening hebt staan, vraagt de bank geld aan je. Omdat je blut bent. Ze vroegen me 15 dollar omdat ik maar 20 dollar op mijn rekening had. Toen had ik 5 dollar. Dus toen moest ik weer betalen omdat ik te weinig geld had en had ik opeens min 10 dollar. Dat betekent dat ik niet eens géén geld heb. Ik ben niet eens blut. Ik kan me dus niet eens iets veroorloven dat niets kost.

Maar wat nog leuker is: als je veel geld hebt, krijg je van de bank nog meer geld. Ze betalen je omdat je geld hebt. Ze zeggen feitelijk: 'Wat goed dat je zoveel geld hebt, hier heb je nog wat meer. Hier, neem de 15 dollar van die kerel, fuck him!'

Hoe nonchalant, chaotisch en uit de lucht gegrepen zijn verhalen ook mogen lijken, ze zijn het resultaat van een ongekend arbeidsethos. Elk jaar gooit hij zijn hele stand-up act in de prullenbak en begint hij helemaal opnieuw met stukjes van tien minuten die hij op een klein publiek test. Zo houdt hij zichzelf scherp. En steeds maar weer geldt zijn belangrijkste leidraad: alles wat je doet, moet beter zijn dan alles wat je daarvoor gedaan hebt. Waar veel andere grote komieken tekstschrijvers inhuren, is elk woord uit C.K.'s stand-up-shows door hem zelf op papier gezet.

Tussen 2005 en 2013 bracht hij zeven stand-up specials (een selectie van het beste werk van het afgelopen jaar, live uitgevoerd tijdens één avond) uit. Bij de laatste paar zette hij de grote distributiemaatschappijen buitenspel door ze exclusief via zijn website aan te bieden. Zo haalde hij alleen al met zijn show Live at The Beacon Theater binnen twaalf dagen meer dan 1 miljoen dollar op. Tussendoor schreef, regisseerde en monteerde hij 53 afleveringen van Louie.

Louis C.K. is een werkpaard. En misschien wel de grootste komiek van dit moment.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden