Lost in the Greenhouse is veel meer dan een eenvoudige lovestory tussen een Pool en een Friezin

‘Pool dood in sloot’. Zo maar een klein bericht in de krant. In december 2013 wordt in een sloot bij Franeker het lichaam gevonden van de 23-jarige Pool Wojtek Abramek. Bij een tankstation van Texaco was hij sigaretten gaan kopen en daarna in die sloot verdronken. Een paar dagen later gaat hij in een kist terug naar zijn geboorteland, waar zijn moeder en zusje hem opwachten. Zijn vrienden en collega’s blijven in Franeker achter. Zij werken in de kassen in het noordwestelijk deel van Friesland, waar groenten worden verbouwd.

Orkater, Lost in the Greenhouse, De bezetting:Leopold Witte,Redbad Klijnstra (wordt vanaf 1 mei vervangen door Piotr Miazga),Erik van der Horst,Maartje van de Wetering,Geert Lageveen,Angelika Kurowska,Peter Jakubow,Maartje Goes,Gerben de Jong,Misja Nolet,Tim Schouten,Elisah Volgers,Rosa van der Vlugt,en vele amateurspelers en -muzikanten uit de regio Foto RV - Ben van Duin

Over deze Poolse mannen en vrouwen gaat de voorstelling Lost in the Greenhouse, die Orkater nu speelt in een groentekas in Sexbierum. Die kas is onderdeel van een reusachtige glazen stad, waar de firma Hartman voornamelijk tomaten, paprika’s en komkommers kweekt. De grootschalige glastuinbouw is deels afhankelijk van seizoenarbeiders en tijdelijke krachten, velen van hen komen uit Oost-Europa, voornamelijk Polen.

Lost in the Greenhouse is een megaproductie, met muzikanten, Poolse en Nederlandse acteurs, een zangkoor, figuranten en een fanfare. De voorstelling is een van de grote trekpleisters van Leeuwarden Culturele Hoofdstad en wordt mede geproduceerd door schouwburg De Lawei in Drachten. Orkatermannen Geert Lageveen en Titus Tiel Groenestege schreven het script, Tiel Groenestege regisseerde de voorstelling ook.

Heimwee

Ogenschijnlijk is het een eenvoudige lovestory tussen de mooie Friese deerne Klaske (Maartje van de Wetering) en de Poolse gastarbeider Wojtek (Peter Jakubow). Maar eigenlijk gaat het stuk vooral over de cultuurverschillen, het onthecht zijn en discriminatie. Over heimwee en die proberen te maskeren door te vluchten in drank en drugs. Orkater heeft geen feelgoodtheater gemaakt, eerder sociaal-realistisch volkstoneel, gecombineerd met eigentijds muziektheater.

Regisseur Titus Tiel Groenestege: ‘Ter voorbereiding van Lost in the Greenhouse zijn we Polen doorgereisd om te ervaren wat dat voor land is en hoe Polen zijn. Wij wilden ook weten waarom zo veel jonge mensen vertrekken, hun familie en vrienden achterlaten om in een vreemd land geld te gaan verdienen. Van daaruit zijn we het script gaan schrijven, waarbij de dood van die Poolse jongen in Franeker uitgangspunt werd. Misschien kun je deze voorstelling zien als ons antwoord op het 'Polenmeldpunt' van Geert Wilders destijds.’

Spectaculair aan Lost in the Greenhouse is op de eerste plaats de locatie: een kas van 3.000 vierkante meter waarin de firma Hartman normaal gesproken nieuwe producten (zoals exotische pepers en snackkomkommers) uitprobeert. Voor deze gelegenheid is in de kas een speciaal gekweekt decor gerealiseerd. Het bestaat uit eindeloze rijen tomatenplanten, die langs touwen omhooggroeien en waartussen de spelers zich bewegen. Op de voorgrond een groot houten podium, daaromheen zit het publiek op een hoge tribune, die plaats biedt aan vijfhonderd man.

De voorstelling zelf zit slim in elkaar: het publiek komt van alles te weten over deze vorm van glastuinbouw (bijvoorbeeld over de groeistuipen van de tomaat) en de sociale omstandigheden. Leopold Witte speelt de baas van de kwekerij, zijn dochter Klaske wordt verliefd op de Poolse Wojtek, haar Nederlandse vriend is jaloers en zo ontstaat een Friese variant op Romeo & Julia

Poolse exodus

Maar belangrijker nog zijn de scènes over het hoe en waarom van deze Poolse exodus. Zo stuurt een Poolse moeder haar zoon naar Nederland omdat in haar land jonge mensen geen toekomst meer hebben. ‘Raak me niet aan, want dan hou ik je voor altijd vast’, zegt ze bij het afscheid.

Een van die jonge Polen was Ania Wojciechowska (30). Tien jaar geleden studeerde ze zoölogie, kwam als vakantiewerker naar Friesland en is hier gebleven. En maakte carrière: intussen is ze opgeklommen tot bedrijfsleider bij de Firma Hartman. Bij de voorbereidingen van Lost in the Greenhouse hebben de makers dankbaar gebruik gemaakt van haar verhaal en kennis.

Wojciechowska: ‘Ik werk hier nog steeds met veel Polen, maar het worden er wel minder. Dat komt vooral omdat de economie daar aantrekt, en er dus meer werk komt. Alleen in de kleinere dorpjes is nog veel werkloosheid. Ik ben supertrots op de voorstelling, die een goed beeld geeft van hoe Polen hier wonen en werken. Hoewel de ruzies vaker tussen Polen onderling, dan tussen Polen en Nederlanders zijn.’

Tijdens een korte pauze in de voorstelling krijgt het publiek een koud soepje geserveerd, gemaakt van tomaten van de eerste pluk. En we horen een Fries spreekwoord: ‘Elts praat fan myn sûpen, mar nimmen fan myn toarst’. Het betekent iets als: iedereen kijkt naar mijn gezuip, maar niemand naar mijn dorst. Het is het bijzondere aan dit theaterstuk: dat het zowel het gezuip als de dorst zichtbaar maakt.

Credits: Lost in the Greenhouse van Orkater en schouwburg De Lawei i.s.m. theater De Koornbeurs is te zien t/m 27 mei in Sexbierum, Friesland. www.lostinthegreenhouse.com

De firma A.C. Hartman Kwekerijen is met 30 procent marktaandeel de grootste kweker van biologische groenten in Nederland. Het bedrijf wil de komende jaren uitgroeien van 72 naar 110 hectare en daarbij zo veel mogelijk energieneutraal produceren. Hartman levert voornamelijk aan Albert Heijn. Algemeen directeur Hennie van Gennip: ‘Wij zijn blij onderdak te kunnen geven aan deze theatermakers en hun gedurfde voorstelling. Ze laten zien hoe Friezen en Polen hier samenwerken en hoe dat soms ook botst. Overigens is de kas waarin gespeeld wordt maar een kleintje: 3.000 vierkante meter op een totaal van 750 duizend.’