Interview Loretta van der Horst

Loretta van der Horst filmde in de ‘moordhoofdstad’ van Honduras: ‘Gewenning is het gevaarlijkst’

Regisseur Loretta van der Horst maakte de docu Behind the Blood, die in première gaat op het Idfa in Amsterdam. Beeld Ivo van der Bent

Documentairemaker Loretta van der Horst draaide Behind the Blood in San Pedro Sula (Honduras), een van de gevaarlijkste steden ter wereld.  De film gaat op het Idfa in première.

Tegen het einde van haar draaiperiode in Honduras kreeg regisseur Loretta van der Horst een appje. Een van de mensen die ze volgde voor haar documentaire Behind the Blood, die zondag in wereldpremière gaat tijdens Idfa, had haar een filmpje gestuurd. Het kwam van Matathan, een man die moorden pleegt in dienst van een Hondurese bende. Uitgebreid had hij haar verteld over zijn werk, zijn plannen zijn leven te beteren, en over hoe moeilijk het is om uit een bende te stappen.

Nietsvermoedend klikte ze het open.

Geschreeuw. Het tsjak-tjsak-geluid van ijzer dat in vlees klieft. Drie seconden zag ze, hooguit, van een filmpje waarin bendeleden op een man inhakken met een machete, koeltjes gefilmd door een van haar hoofdpersonen, Matathan.

Terwijl ze het vertelt, in haar kantoor op het Hembrugterrein in Zaandam kijkt ze naar haar handen. ‘Het was zo erg dat ik meteen…’ Slikt. ‘Ik was vólledig van slag. Kijk, als je met hem praat, tegenover hem zit, blijft wat hij zegt in zekere zin nog abstract. Maar dit. Het was… shockerend. Hij had het aan meerdere mensen gestuurd, uit een soort opschepperij, denk ik. Maar hij maakte me zo op een bepaalde manier onderdeel van zijn daden. Dat ging echt veel te ver.’

Laat dit duidelijk zijn over Van der Horst (32): als het op geweld aankomt is ze wel wat gewend. Ze werkte jaren in Latijns-Amerika als correspondent; ze trok met rebellenleger FARC door de Colombiaanse jungle; maakte reportages in de favela’s van Brazilië. Voor een reportage voor het Britse nieuwsprogramma Channel 4 News kwam ze terecht in Honduras, het land waar zij – half Nederlands, half Puerto Ricaans – is geboren en waar ze het eerste jaar van haar leven woonde. ‘Het was de eerste keer dat ik er weer terugkwam. San Pedro Sula stond destijds bekend als de ‘moordhoofdstad’ van de wereld, en we deden wat we altijd deden: de president ontmoeten, mensen interviewen, bendeleden spreken. Maar daarna had ik nog zoveel vragen. Hier wil ik de diepte in gaan, dacht ik.’

42 slachtoffers per 100.000 inwoners

Hoewel het aantal moorden afneemt, was Honduras in 2019, met bijna 42 slachtoffers per 100 duizend inwoners, na El Salvador het land waar de meeste mensen vermoord worden. De meeste doden vallen in de tweede stad van het land, San Pedro Sula, waar Van der Horst filmde. 

In haar documentaire Behind the Blood volgt ze vooral pastoor Daniel Pacheco. Vanuit een kleine kerk in een buitenwijk van San Pedro Sula probeert hij escalatie van het geweld te voorkomen: hij bemiddelt tussen de vaak corrupte politie en de bendes. ‘Ik ontmoette hem in de laatste week van twee maanden research en ik wist meteen: hij wordt mijn hoofdpersoon. Iedereen die ik sprak had interessante verhalen, maar met zijn passie en werk kon ik wat. In mijn films wil ik erbij zijn. Niet alleen verhalen horen, maar met mensen mee, een band opbouwen.’

Still uit Behind the Blood. Beeld Still uit Behind the Blood

Met hem komt Van der Horst in oude panden waar vrouwen verkracht zijn en waar de beha’s nog rondslingeren in het gruis. Via de pastoor ontmoette ze Matathan, die over zijn afrekeningen vertelt. Ze volgt ook televisiejournalist Orlin Castro, die ’s nachts van de ene moordplek naar de andere racet. Drie mannen, van ongeveer dezelfde leeftijd, met een volstrekt ander leven, in een land dat wel in staat van oorlog lijkt te zijn. ‘Alleen vallen er geen bommen, er worden stelselmatig mensen vermoord.’

Omdat ze met de pastoor op pad ging, kon ze überhaupt met haar cameraman in de gevaarlijkste, door bendes  gerunde gebieden komen. Ook de gesprekken met Matathan voelden veiliger omdat ze hem via Pacheco kende. ‘Hij wilde heel veel aandacht. ‘Kom, we gaan nog wat drinken’, dat werk. Dat was moeilijk. De fixer waarmee ik werkte was er vooral om een deel van de intensieve communicatie met hem te onderhouden. Dat was vaak een dagtaak, en zo bleef de verstandhouding het beste.’

‘We zijn oké’

Het grote verschil met eerdere journalistieke reizen, zegt Van der Horst, is dat deze langer duurde. ‘Gewenning is het gevaarlijkst. Dan ben je niet meer op je hoede. We hadden een appgroep met de producenten in Nederland en Noord-Ierland. Elke dag om zes uur stuurden we een berichtje. ‘We zijn oké.’ En er lag een plan voor als dat appje niet zou komen – we hadden mensen in San Pedro Sula die dan ingeschakeld konden worden. Dat gaf rust. Maar het blijft riskant. Het is niet zo dat als je in levensgevaar bent, iemand met een toverstokje kan wapperen en het is opgelost.’

In haar documentaire laat ze ook zien hoe afstompend het geweld werkt. In haar openingsscène staan dollende kinderen naast een lichaam. Ze zijn meer bezig met haar camera dan met het lijk aan hun voeten. Als het huis van de pastoor wordt beschoten, blijft hij laconiek. ‘Iedereen raakt er zo afgemat. Kinderen groeien op met geweld. Nog een dode. Nog een dode. Het wordt normaal - dat wilde ik ook laten zien.’

In Behind the Blood toont ze hoe de pastoor hetzelfde filmpje van Matathan toegestuurd krijgt als zijzelf, op het moment dat hij ondergedoken zit in Amerika. In de scène zie je hem over zijn telefoonscherm gebogen – de kijker hoort alleen de geluiden. Vier seconden, vijf seconden, langer. Hij blijft wél kijken. De uitzichtloosheid van het conflict, de immoraliteit van de daders, de afstomping – alles wordt duidelijk in die scène.

‘Toen ik het berichtje kreeg, vroeg ik me in eerste instantie vooral af hoe ik dat psychisch moest gaan verwerken. Natuurlijk heb ik er over getwijfeld of ik het moest gebruiken in de film. Als ik alleen al de geluiden hóór, zie ik die beelden weer voor me - in de montage hebben we het geluid ook steeds uitgezet. Maar toch moest het, besloot ik. Omdat het belangrijk is. Omdat ik wil laten zien wat er écht aan de hand is.’

Loretta van der Horst is een in Honduras geboren, Nederlands-Amerikaanse filmmaker met Puertoricaanse wortels. Tijdens een journalistieke opleiding in New York maakte ze de experimentele korte documentaire Sound of Vision, die genomineerd werd voor een Emmy. Vervolgens reisde ze vanuit Peru als journalist en producer door Latijns-Amerika. Toen ze besloot een langere documentaire te maken over Honduras, keerde ze eerst terug naar Nederland, waar ze aan de Universiteit Utrecht Conflictstudies en mensenrechten studeerde. Haar afstudeeronderzoek ging over persvrijheid in Honduras.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden