POSTUUM

Lord of the creeps

Twee van Christopher Lee's griezels schopten het tot klassiekers: Dracula en Saruman. Een engerd die je moeiteloos inpakt met zijn adellijke charme (1922-2015).

Christopher Lee arriveert op het Filmfestival van Berlijn, in februari 2013, voor de première van de film Night Train to Lisbon, waarin hij een rol had. Beeld epa

De Draculavloek - het was een term die Christopher Lee zou blijven achtervolgen, gedurende zijn bijna zeventig jaar omspannende filmcarrière. Negenmaal vertolkte de Britse acteur de wereldberoemde vampier van Bram Stoker; een Engelse krant durfde ooit te schrijven dat hij op het witte doek nooit meer als iemand anders zal overtuigen. Het schoot de acteur in het verkeerde keelgat, en niet alleen op dat moment. 'Degene die dat verzon', schamperde hij jaren later, 'zal nooit meer ontsnappen aan de idiotenvloek.'

Donderdag werd bekend dat de acteur afgelopen zondag in zijn woon- en geboortestad Londen op 93-jarige leeftijd is overleden. Lee leed aan hartkwalen, waarvoor hij medio jaren tachtig voor het eerst werd geopereerd.

De acteur had een punt. Een blik op zijn reusachtige oeuvre (vooral film, maar ook tv en later stemmen voor videogames, bij elkaar opgeteld stond hij ruim 250 keer op een aftiteling) maakt zonneklaar dat van een Draculavloek geen sprake is geweest. Hooguit werd hij ooit opgezadeld met een horrorvloek - of in ieder geval een gewichtige-statige-heren-vloek, een vloek die hem voorzag van een machtige, diepe basstem, die op latere leeftijd ook nog ijselijk kon kraken, en hem zodoende het imago van charmante aartsslechterik bezorgde.

Tekst loopt door onder foto.

Christopher Lee in The Wickerman. Beeld X
Beeld X

Iconisch voorkomen

En dan die zware, donkere, borstelwenkbrauwen, die niet meekleurden toen zijn baard en hoofdhaar van grijs naar wit gingen, en om een gelaatsuitdrukking kracht bij te zetten net iets meer leken te bewegen dan bij ieder ander. Wenkbrauwacteren, noemde hij het zelf. Onder anderen regisseur Peter Jackson vond dat het soms best wat minder mocht, met die wenkbrauwen.

Over Dracula vertelde hij altijd dat het nooit zijn bedoeling was de bloedzuiger zo vaak te vertolken. Dat het kwantitatief uit de hand liep, was te danken aan zijn goedaardigheid. Zijn eerste keer als vampier, in Horror of Dracula uit 1958, was een voltreffer. Waar voorganger Bela Lugosi intens sinister oogde, transformeerde Lee hem tot verleider. Het zette de Britse Hammer-studio op de kaart als groot horrorproducent. Het vervolg, Dracula, Prince of Darkness (1966), kreeg Lees goedkeuring ook, maar daarna ging het mis. De scenario's waren losgezongen van wat Dracula ooit was, maar dan belde de studio weer met het verhaal dat tientallen hardwerkende filmlui zonder werk zouden zitten als Lee niet mee zou doen - en dan hapte de acteur toch weer toe. Uiteindelijk vluchtte hij naar de Verenigde Staten, om verdere typecasting te voorkomen. Maar van de kwade kant van de mens maakte hij zich voor de camera nooit meer los.

Zijn éénnabekendste rol speelde de acteur in de nadagen van zijn carrière, als de corrumperende tovenaar Saruman, in het door Peter Jackson meesterlijk verfilmde fantasy-epos The Lord of the Rings ('you have elected the way of pain!'). De destijds 79-jarige Lee, met lange witte haren, de borstelwenkbrauwen uitvergroot, haakneus, donkere wallen en lichtjes ingevallen kaken, liet in één onverwachte klap meerdere nieuwe generaties kennismaken met zijn iconische voorkomen. Dat rijzige gestalte (1,95 meter) kon onder hoede van een minder getalenteerde regisseur overigens ook zomaar zeer stram, houterig en kwetsbaar ogen, zo bleek uit zijn vertolkingen van de bliksemschichtschietende Count Dooku in twee delen van de tweede Star Wars-trilogie, gefilmd in ongeveer dezelfde periode.

Beeld X

Een laatste grote rol

In 2011 mocht Lee nog éénmaal Saruman spelen, opnieuw onder regie van Peter Jackson, in het vorig jaar verschenen laatste deel van het in drie films opgeknipte The Hobbit. Het werd zijn laatste grote rol. Een video met kijkje achter de schermen van die film toont een stokoude acteur, niet in staat om voor een vergaderscène vanuit Engeland naar de filmlocatie in Nieuw-Zeeland te reizen. Dus kwam een deel van de crew naar een filmstudio in Londen, waar Lee de rol in zijn eentje acteerde, tegen een achtergrond van groene schermen - de aan de andere kant van de wereld opgenomen beelden van zijn tegenspelers werden er later ingeplakt. Binnen vier dagen waren de opnamen afgerond. Mooi, tragikomisch beeld: Lee die tijdens de opnamen voortdurend over zijn witte tovenaarsjurk struikelt. 'Sorry Peter, ik kom deze verdomde trap niet soepel op.'

Het weerhield hem er niet van ook daarna naar een publiek podium te blijven zoeken - wellicht lag het aan zijn drang om zijn artistieke diversiteit te blijven bewijzen, en daarmee het ongelijk van de hokjesduwers of de Academy-leden wellicht, die hem nooit nomineerden voor een Oscar. Waar hij in de jaren zeventig bijdroeg aan de soundtrack van horrorklassieker The Wicker Man (Lee speelde Lord Summerisle en noemde het zijn beste film) en zijn stem in de jaren tachtig leende aan een Italo disco-plaat (Little Witch van Kathy Joe Daylor), etaleerde hij twee jaar geleden met een kerstplaat zijn voorliefde voor hardrock (A Heavy Metal Christmas), om vorig jaar nog de ontdekkingsdrift van dappere ridders te bezingen. Daar zit ontegenzeggelijk iets van zijn doorzettingsvermogen in: This is my queeeest / to follow that staaaar / No matter how hopeless / no matter how faaaar.

Het best vond hij zichzelf als Muhammad Ali Jinnah, grondlegger van Pakistan, in de biopic Jinnah uit 1998. Met mogelijk nog grotere trots sprak hij over zijn vertolking van Francisco Scaramanga, de tegenstander van Roger Moore, voorzien van gouden pistool en curieuze derde tepel, in Bondfilm The Man with the Golden Gun. Christopher Lee trouwde in 1961 met model en schilder Birgit Krøncke. Samen hadden ze een dochter, Christina.

Christopher Lee kreeg na zijn eerste twee Draculafilms steeds opnieuw te maken met scenario's die hem eigenlijk niet konden bekoren. In Dracula Has Risen from the Grave drijft men een houten staak door het hart van de bloedzuiger, maar Dracula trekt het dodelijke wapen eigenhandig uit het lijf. Onzin, zei Lee later. 'Iedereen weet dat dit het eind betekent van een vampier.'

Lee als Saruman. Beeld X
Beeld X
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.