AnalyseNPO

Lopen NPO-presentatoren binnen met productiewerk? Zo simpel ligt dat niet

Met een kostenstijging van ruim 40 procent van haar programma zou Floortje Dessing tot de ‘graaiers’ van de NPO behoren. Maar de werkelijkheid zit genuanceerder in elkaar, zegt BNNVara.

Floortje Dessing in Floortje naar het einde van de wereld.

Weinig tv-makers zijn zo geliefd als Floortje Dessing. De ene keer doet ze verslag van de oorlog en hongersnood in Jemen, de andere keer reist ze naar een idyllisch oord als Vanuatu. In 2016 won ze voor haar reisreportages de Gouden Televizier-Ring en was ze Omroepvrouw van het Jaar. Kritiek was zeldzaam.

Tot vorige week. Aanleiding was een rapport van de Algemene Rekenkamer waarin de Nederlandse Publieke Omroep op de vingers werd getikt. De NPO is onvoldoende in staat om te controleren of tv-programma’s efficiënt worden gemaakt, was de boodschap. Daardoor wordt ‘niet stelselmatig kritisch’ naar de kosten gekeken.

De Rekenkamer nam Floortje naar het einde van de wereld als een van de voorbeelden. BNNVara produceerde de eerste seizoenen van dat programma, maar in 2017 nam Kokomo Media, een bedrijf van Dessing, het over. Gevolg: een kostenstijging van ruim 40 procent.

‘Geen graaischaamte’

Martin Bosma, mediawoordvoerder van de PVV, rook zijn kans. ‘Graaischaamte kent de linksmens niet’, foeterde hij in de Tweede Kamer. ‘Maar geen probleem: de belastingbetaler trekt wel even de portemonnee.’

Heeft Dessing geprofiteerd van een omstreden constructie waarbij presentatoren via een producent bijverdienen? En wat zijn de voor- en nadelen van ‘buitenproducenten’ als Kokomo?

Rond Floortje naar het einde van de wereld ligt het allemaal genuanceerder, zegt een woordvoerder van BNNVara. Volgens hem was het programma aanvankelijk ‘relatief goedkoop’. Dessing en een eindredacteur deden het overgrote deel van de productie met zijn tweeën. De eindredacteur zou daardoor in 2016 een burn-out hebben gekregen. Dessing had het ook zwaar, trok aan de bel en opperde om het programma met Kokomo te maken. In de wetenschap dat het programma volgens Stichting KijkOnderzoek ruim 1,5 miljoen kijkers trekt, ging BNNVara akkoord.

‘De verantwoordelijkheden zijn nu breder verdeeld, waardoor de continuïteit van het programma gewaarborgd is’, zegt de woordvoerder. Remco van Puffelen, samen met Dessing eigenaar van Kokomo, bevestigt deze gang van zaken. Floortje Dessing was in een afgelegen oord zonder bereik.

Het is gebruikelijk dat programma’s van buitenproducenten fors duurder zijn, blijkt uit het rapport van de Rekenkamer. Een intern geproduceerd programma kost gemiddeld 62 duizend euro per uur. Met een buitenproducent is dat 107 duizend euro.

Het prijsverschil heeft meerdere oorzaken. In tegenstelling tot omroepen rekenen buitenproducenten overheadkosten (vaste lasten als ict), een verplichte productievergoeding (een marge voor de producent) en volledige btw.

Een andere oorzaak is het soort programma dat buitenproducenten maken, zegt Van Puffelen van Kokomo. ‘Langlopende series maken omroepen vaak zelf, terwijl moeilijk te produceren programma’s extern worden ondergebracht.’ Programma’s van buitenproducenten worden gemiddeld beduidend beter bekeken, stelt de Rekenkamer.

En dan zijn er nog de wetten van de markt. ‘Programmatalent is schaars, kwaliteit heeft een prijs en bij succes gaan de prijzen meestal omhoog’, zegt de NPO-woordvoerder.

Kosten binnen de norm

Ondanks de prijsstijging van Floortje naar het einde van de wereld blijven de kosten binnen de door de NPO gestelde norm. Dat komt mede doordat Dessing doorgaans met slechts één cameraman of -vrouw op pad gaat. Wat een programma exact heeft gekost, maakt de NPO nooit bekend, om te voorkomen dat ‘de kosten van programma’s de speelbal van de politiek worden’.

Floortje naar het einde van de wereld is niet het enige programma dat door de Rekenkamer onder de loep is genomen. Ook de kosten van College Tour stegen met ruim 40 procent, nadat Matthijs van Nieuwkerk presentator was geworden en Medialane de producent. Omdat de NTR eerder had gezegd dat de productiekosten ‘niet significant’ waren gestegen, eist minister Slob (ChristenUnie, Media) opheldering.

Naast hogere prijzen is ook gebrek aan transparantie een heikel punt bij buitenproducenten. Jan Slagter, baas van Omroep Max, legt uit. ‘Vooraf leggen buitenproducenten een uitgebreide begroting voor. Maar achteraf weet je niet wat er met het geld is gebeurd. Stel: ze hebben begroot voor 50 duizend euro, maar 48 duizend euro uitgegeven. Die 2.000 euro blijft nu bij de producent. Ik zou dat graag terug willen.’

Legaal maar dubieus

Een ander veelbesproken nadeel is dat presentatoren via buitenproducenten meer kunnen verdienen dan de 181 duizend euro die op basis van het Beloningskader Presentatoren Publieke Omroep (BPPO) is toegestaan. Zo’n constructie is legaal, maar wordt als dubieus gezien. Minister Slob onderzoekt of hij hiertegen maatregelen kan nemen, schreef hij in juni aan de Kamer.

Hoe zit dit bij Dessing? Met Remco van Puffelen verdeelt ze de eventuele winst van Kokomo, maar volgens BNNVara komt haar totale salaris niet uit boven de BPPO. Volgens Van Puffelen stopt ze het via Kokomo verdiende geld in haar Share Trade Foundation, een stichting die zich inzet voor onderwijs in ontwikkelingslanden.

Een externe partij inhuren biedt ook voordelen. Als een programma abrupt wordt stopgezet, ligt het risico bij de buitenproducenten. En zij beschikken, vooral bij dramaseries, over expertise die bij de publieke omroep ontbreekt. Ook Heel Holland bakt, de kijkcijferhit van Omroep Max, wordt gemaakt door een buitenproducent, zegt Jan Slagter. ‘Dat is echt een event, primetime op NPO1. Zoiets vraagt ervaring, die heeft Blue Circle. Zij maken ook Boer zoekt vrouw.’

Aanvullingen & verbeteringen

In een eerdere versie van dit artikel stond dat de NTR had gezegd dat de productiekosten van College Tour ‘niet’ zijn gestegen. Dit moet zijn: ‘niet significant’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden