Loos, stompzinnig overspel

De zwarte arend - aquila verreauxii - legt ieder seizoen twee eieren, die een week na elkaar uitkomen. Kruipt het tweede kuiken uit zijn ei, dan is het eerste al een week oud en dus een week groter en sterker....

Gaat een familie, bestaande uit een alleenstaande moeder met haarzojuist geadopteerde dochtertje, haar onlangs van kanker aan de schildkliergenezen zoon met diens vrouw en hun zoontje, op zondagmiddag naar de zwarteadelaars kijken die bij Roodekrans, nabij Johannesburg, nestelen en bezigzijn hun jongen groot te brengen, dan weet de romanlezer hoe laat het is.Symboliek ter zwaarte van een transportvliegtuig, symbooldrang bij deauteur, op een volume dat het ergste doet vrezen.

Nadine Gordimer is de auteur van dertien romans, tien verhalenbundelsen vijf essaybundels. Haar werk draagt een sterk politiek karakter, maarde grote kracht ervan ligt in de wijze waarop zij haar levensbeschouwingen wereldbeeld ontvouwt: door de overwegingen en lotgevallen van haarpersonages. Zij analyseert of commentarieert niet, zij toont en zij toontaan. Altijd zijn het, in haar boeken, figuren uit de blanke middenklassevan Zuid-Afrika die door hun optreden en gedachten de complexewerkelijkheid van hun leven, hun moraal en, vooral, hun twijfels op delezer overbrengen. Het was, zeker in de eerste decennia van Gordimersschrijverschap, de apartheidspolitiek die de bron van hun onrust en zorgvormde. De eeuwige vraagstukken van goed en kwaad werden geformuleerd inde termen waarin zij zich voordeden aan betrekkelijk normale mensen dieonder de abnormale omstandigheden van een racistisch ingerichte samenlevinghun leven leidden.

Om symbolen of suggestieve symboliek heeft zij nooit verlegen gezeten:kwam een blanke een zwarte tegen, dan was de allegorie al zowat present.Knoopten die twee betrekkingen aan, je had al een politiekebeginselverklaring. Met behulp van de gedachtewereld van haar personagesliet Gordimer de spanning tussen leer en leven, tussen politiek enwerkelijkheid zien. In The House Gun dringt het geweld van net na afloopvan het apartheidsregime het leven van goedwillende burgers binnen, in ThePick Up zijn het de verbetenheid en het lot van de illegaal die hetlevenspad van de villabewoners kruisen. Dat zijn schitterende romans, dieje er binnen een avond van overtuigen hoeveel vruchtbaarder de literatuuris om iets over de ingewikkelde werkelijkheid te zeggen dan dejournalistiek, de politiek of de sociale wetenschap.

In haar veertiende roman, Get a Life, zijn al die vaardigheden enelementen nog aanwezig, maar in hun samenhang en hevigheid verzieken zijde roman. Het is alsof de schrijfster vermoeid was, alsof zij te veel wildezeggen in te kort bestek. Een gehavend en geteisterd gezin dat zichspiegelt aan de overlevingsstrijd van een adelaarsgezin, 't is zoonverdraaglijk als een dominee die de symbolen in het evangelie benoemt.

Paul Bannerman, de zoon die is behandeld aan zijn schildklier, levertgedurende de eerste twee weken na een intensieve bestraling een gevaar opvoor zijn omgeving. Hij wordt daarom ondergebracht bij zijn ouders, om zijnvrouw en zijn zoontje niet te contamineren. Jong terug op het nest - zijhet dat deze Paul gewoonlijk een baan heeft in denatuurbeschermingsbusiness. Zijn moeder is een principieelmensenrechtenadvocate die aan het eind én aan de top van haar loopbaanstaat. Het wereldverbeteraarskarakter heeft hij van haar.

Zijn vader is een goeiige man, die zojuist met pensioen is gegaan. Hijheeft zich opgeofferd voor zijn vrouw en zijn gezin, en een niet ergopwindend bestaan als manager geleid. Maar hij had archeoloog willenworden, zoekend naar de begintijd, de tijd waarin de mensheid van de natuuroverstapte op de cultuur, de tijd, kortom, waarin het begon mis te gaan.Zodra de patiënt genezen is verklaard, vertrekken vader en moeder naarMexico voor een archeologische vakantie. Al scherven delvend valt vadervoor de charmes van een Noorse gids, een mensenleven jonger dan hij.

Moeder heeft iets dergelijks vijftien jaar eerder bij de hand gehad,toen zij, tijdens een mensenrechtencongres, viel voor de charmes van eencollega. Nooit goed uitgesproken thuis, gelaten aanvaard door haarechtgenoot, bedolven onder de goede bedoelingen. Nu trekt vader zijn plan - en verdwijnt naar Noorwegen, met de gids. Het nest uit, weggevlogen, alduurt de pret niet lang.

Er komen talrijke overspelige betrekkingen voor in het oeuvre vanGordimer. De aantrekkingskracht van de overtreding en de codes en desuggestie van vrijheid waren tot dusverre vanzelfsprekend verwant aan debelevingswereld van de anti-apartheidsactivisten: doen wat verboden is omer allemaal beter van te worden. In Get a Life is die toespeling komen tevervallen, omdat Zuid-Afrika inmiddels een min of meer normaal land is. Watje overhoudt, zijn de stompzinnigheid en lamlendigheid van het overspel vaneen bejaarde man met een dertigster.

En de voze knipoog van symboliek. Moeder adopteert een aids-kleuter,vader vermaakt zich. Zoals de zoon werkt voor het milieubehoud en zijnvrouw een baan heeft in de publiciteitssector en reclames verzint voor deondernemingen die haar man aan het bevechten is. Lees: in de postmoderne,geglobaliseerde wereld bestaan geen contradicties meer, anything goes.

Jawel, maar dit niet. Get a Life is een teleurstellende roman van eengroot schrijfster.

Michaël Zeeman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden