Look It Up: hét opzoekboek over opzoekboeken

Je kunt er wel eens naar terugverlangen, de tijd dat je in het café nog een boude uitspraak kon doen zonder direct te worden gefactcheckt op Google of Wikipedia. Toch deden we dat nagaan altijd al graag, bewijst Jack Lynch in You Could Look It Up, een geschiedenis van het opzoekboek.

In 2015 rijkte koning Willem-Alexander de Erasmusprijs uit aan de Community van Wikipedia, de online-encyclopedie waar het boek van Lynch mee eindigt. Beeld anp

Het behoort tot de kern van ons mens-zijn: de behoefte de wereld te ordenen op schrift. Kijk maar naar de oudste kleitabletten en de zorgvuldigheid waarmee woorden, cijfers of dieren daarop gecategoriseerd werden. Daarmee begint Lynch dan ook, waarna een uitgebreide, hoewel soms wat willekeurige selectie, van referentieboeken de revue passeert. Hij behandelt woordenboeken en etiquettegidsen, van Diderot tot aan de Kamasutra.

En ondanks dat laatste lemma geeft Lynch al in de inleiding toe: dit is geen sexy onderwerp. Ten onrechte, bewijst hij. Want juist het ordenen, structureren en sorteren van kennis zorgde voor vooruitgang. Het is daarom wonderlijk dat Lynch Michel Foucault nergens noemt, die in Les mots et les choses het ordenen van kennis centraal stelde. Maar waar Foucault de filosofische betekenis onderzocht, gaat het Lynch vooral om het boek zelf. 'Het referentieboek', schrijft hij, 'is verantwoordelijk voor het ontstaan van wereldrijken, voor de Verlichting, de Franse revolutie en de uitvinding van de computer.'

Non-Fictie
Jack Lynch
You Could Look It Up -
The Reference Shelf From Ancient Babylon to Wikipedia
Bloomsbury Press; 453 pagina's; ca. euro 32

Dat het leven van een encyclopedist niet over rozen ging spreekt uit een van de leukste hoofdstukken, die over beruchte fouten in de opzoekboeken. Faam krijg je eigenlijk slechts door een onvergetelijke blunder, zoals bijvoorbeeld de achttiende-eeuwse lexicograaf Samuel Johnson, die onsterfelijk werd door het woord pastern te omschrijven als 'de knie van een paard', waar dit staat voor het stuk tussen de haarfranje en de hoef.

Lynch eindigt zijn encyclopedie van de encyclopedieën met Wikipedia, al zestien jaar het universele naslagwerk. Terecht prijst hij de waarde van een voortdurend uitdijende online-encyclopedie die voor de hele wereld gratis beschikbaar is. Maar door het aantal woorden van verschillende lemma's te vergelijken (Thomas van Aquino: 37.000; Michael Jackson: 190.000) toont hij ook de bias van gedemocratiseerde kennis. Niet voor niets zet hij in elk hoofdstuk referentieboeken met vergelijkbare onderwerpen naast elkaar. Hij laat zien waarom we verschillende manieren van het organiseren en selecteren van kennis moeten koesteren. Ook de kennis van gisteren is het waard gekend te worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden