NieuwsBrieven uit de cultuursector

Lonneke van Straalen verzamelt en bezorgt hartekreten uit de cultuursector

Hoe gaat het nou écht met de cultuursector sinds de coronacrisis, vroeg Lonneke van Straalen zich af. Ze riep kunstenaars op haar een brief te schrijven over hun situatie. Dinsdag bezorgde ze 191 brieven aan het Binnenhof.

Violist Lonneke van Straalen bezorgt de brieven per racefiets.Beeld Natascha Libbert

Een altviolist zit in de laatste sollicitatieronde voor een baan als treinconducteur.

Een operazanger betaalt zijn schuld af aan de aannemer die zijn huis heeft opgeknapt – door die aannemer te helpen bij andere verbouwingen.

Een succesvolle sopraan laat nu een hondje uit, voor 12 euro per uur.

Het zijn voorbeelden van situaties die zijn beschreven in brieven aan Lonneke van Straalen. Al weken hoorde de violist – oprichter van het ensemble Pynarello en met een halve baan in het Nederlands Kamerorkest – verhalen van collega’s in de cultuursector die sinds de coronacrisis nog amper het hoofd boven water kunnen houden. ‘Ik had het gevoel dat ik iets moest doen’, zegt Van Straalen. ‘Ik ben gaan rondbellen, ook met mensen op hogere posities om de situatie te bespreken, directeuren, mensen die voor cultuur lobbyen in Den Haag. Ik merkte dat zij vaak nauwelijks op de hoogte waren van de problemen die spelen bij mensen aan de onderkant van de keten.’

Op 19 mei plaatste Van Straalen een filmpje op sociale media waarin ze musici en andere (podium)kunstenaars oproept hun situatie te schetsen in een mail, liefst ter grootte van een A4’tje. De vragen: hoeveel werk had je voor de crisis, hoe staat het er nu voor en hoe zie je de toekomst voor je? Alleen al op Facebook werd het filmpje 360 keer gedeeld. Maandagavond had ze 191 mails binnen, ook van studenten, musici in loondienst, programmeurs en gevestigde namen.

Van Straalen beloofde de uitgeprinte mails hoogstpersoonlijk te bezorgen bij cultuurminister Ingrid van Engelshoven – per racefiets. Dinsdagochtend vertrok ze vanuit haar woonplaats Badhoevedorp naar Den Haag.

Wat viel haar op aan de verhalen? ‘Het verbaast me dat kunstenaars het voortbestaan van de kunsten boven hun persoonlijke situatie stellen. De toon is niet echt verdrietig. We zijn buigzaam als schuimrubber, altijd op zoek naar oplossingen, dat is wat jarenlang werken in de cultuursector ons heeft geleerd. Maar iedereen voelt dat er geen vet op de botten zit, bijna niemand heeft reserves. We zijn allemaal al zo lang aan het knokken, de rek is er compleet uit.

‘Ik vind het oprecht dapper, een teken van realiteitszin en kracht als kunstenaars ander werk zoeken, maar er zaten brieven bij waarvan ik gewoon moest huilen. Dan lees je over een stel met kinderen, allebei zzp’ers, dat zijn huis moet verkopen. Niemand schreeuwt van de daken dat het slecht gaat. De schaamte is groot, naar jezelf, naar je directe omgeving, naar collega’s. Je krijgt het gevoel dat je hebt gefaald, niet aan de verwachtingen hebt voldaan. 

‘Vaak is er ook schaamte richting ouders, die hebben soms jarenlang in je geïnvesteerd. Ik hoorde van een paar jonge musici dat ze weer bij hun ouders zijn gaan wonen, terwijl dit het moment is waarop ze zouden moeten pieken. Dat vind ik schrijnend in zo’n rijk land.’

Pynarello

Lonneke van Straalen is oprichter van het zelfverklaarde rebellencollectief Pynarello, dat sinds 2017 actief is. Het kan de vorm aannemen van een ensemble of orkest. In ieder geval spelen de musici uit het hoofd, zonder dirigent en staand, vaker op sneakers dan op lakschoenen. De musici mogen zelf bepalen wat ze aantrekken.

Van Straalen heeft ook zelf een brief geschreven. ‘Volkomen therapeutisch.’ Hoe denkt ze dat de cultuur er na de crisis voor staat? ‘Als er niks gebeurt, gaan veel onafhankelijke makers verloren. Wie zich nu omschoolt tot boekhouder, komt echt niet terug. Het wordt zo schraal. De belangrijke theaters en zalen blijven vast wel staan, maar wat heb je daaraan als de helft van de ensembles omvalt?’

De minister, die nog niet had gereageerd op haar uitnodiging (‘Ik had hem misschien wat laat verstuurd, maandag’) heeft ze uiteindelijk niet gezien, maar de postkamer op het Binnenhof heeft het pakket in ontvangst genomen. 

Van Straalen deed drieënhalf uur over haar fietstocht (‘Ik ben niet meer zo goed getraind’). Voor de zekerheid heeft ze een samenvatting bij de brieven gedaan en het pakketje ook maar gemaild. ‘Ik hoop dat kunstenaars zich blijven uitspreken’, zegt ze. ‘Als we denken dat het niets uitmaakt of we iets doen, en ons dan maar stilhouden, verandert er sowieso niks.’

Lees verder

Wat levert het op als je zonder bladmuziek en zonder dirigent speelt? We spraken Lonneke van Straalen in 2017 over haar toen nieuwe initiatief, Pynarello.

Het kabinet neemt ongekende maatregelen om de economie overeind te houden. Lees hier ons interview met cultuurminister Van Engelshoven van 29 maart.

Hoe ziet het muziekleven eruit in 2025? Muziekredacteur Merlijn Kerkhof blikt vooruit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden