Llink tot het laatste moment

Als eerste publieke omroep moet Llink het veld ruimen. Er waren zeker problemen, maar Llink vecht het besluit aan. ‘Het was een farce.’..

‘Het is drukker dan we verwacht hadden’, zegt presentator Leon Verdonschot, als in het Amsterdamse Paradiso de opnames beginnen voor Llinkpop. Het is de afscheidsuitzending van de omroep Llink. Hij wordt morgenavond uitgezonden, inclusief de tophonderd van beste protestsongs. ‘Dat zie je bij bands ook vaak, dat hun afscheidstournee opeens is uitverkocht.’

De eerste uitzending van Llink is vijf jaar geleden, als Francisco van Jole op 4 september 2005 op Radio 1 de De Geitenwollensokkenshow presenteert. Bijna drie weken later is de eerste tv-uitzending, op Nederland 3. In de documentaire Peace One Day doet de Britse filmmaker en acteur Jeremy Gilley verslag van zijn poging de internationale gemeenschap over te halen tot één dag zonder wapengekletter.

Llink is ontstaan uit twee omroepen, die los van elkaar te weinig leden hebben voor een plaats in het publieke bestel: De Nieuwe Omroep en Nútopia. De Nieuwe Omroep is mede-geïnitieerd door oud-programmamaker Aad van den Heuvel. Nútopia is een ‘dierenomroep’ uit de hoek van dierenbeschermer Niko Koffeman, tegenwoordig onder meer Eerste Kamerlid voor de Partij voor de Dieren. Van D66-staatssecretaris Medy van der Laan mag Llink aspirant-omroep worden.

Vrijwel direct gaat het mis. De interne strijd tussen de ‘bloedgroepen’ Nútopia en De Nieuwe Omroep leidt tot ruzie en tot het ontslag van de 30-jarige directeur Anna Visser. Ze heeft volgens voorzitter Koffeman haar vader, de Rotterdamse filmmaker Bob Visser, aan een programma laten meewerken. Het personeel steunt Visser: het zou gaan om een ‘stille coup’ van de dierenactivisten. Koffeman en zijn tegenstander in het bestuur, Walter Etty, stappen op. De rechter draait het ontslag van Visser terug.

Begin 2008 gaat Anna Visser alsnog weg. Ze was de jongste omroepdirecteur en is toe aan een nieuwe uitdaging, nu Llink zich opmaakt voor een nieuwe campagne om minimaal 150 duizend leden te werven en te mogen blijven als omroep. Dat slopende circus om zo’n licentie binnen te halen heeft Visser al een keer meegemaakt. Terugkijkend op de conflicten zegt ze: ‘Ik was vaak veel te lief. Maar ‘liever jong, blond en naïef dan oud, kaal en cynisch’ blijft haar lijfspreuk.

Tanja Lubbers, dan 42 jaar en afkomstig van Oxfam Novib, moet Llink als nieuwe directeur een definitieve plaats in het bestel bezorgen.

A working class hero is something to be, zingt Waylon in Paradiso.

In 2007 trekt de ‘groene omroep’ presentatrice Floortje Dessing aan als het nieuwe gezicht. Ze komt van RTL 5 en krijgt de kans ‘om haar passie voor reizen te combineren met haar persoonlijke idealen om een positieve bijdrage te leveren aan een schone, veilige en vrije wereld voor mens en dier.’

Dat Llink met 3 op Reis komt, valt niet overal in goede aarde. Reisprogramma’s hebben de commerciële zenders ook. En bovendien: al dat gevlieg naar spannende verre bestemmingen, wat doet dat eigenlijk met het milieu?

Het wordt nog erger als de Tweede Kamer in juni 2008 debatteert over de salarissen in Hilversum. Floortje Dessing blijkt bijna twee ton te verdienen. Veel minder dan eerder bij RTL, maar dat gaat verloren in het rumoer. Op verzoek van Dessing zelf wordt haar salaris verlaagd tot onder de Balkenendenorm van 181 duizend euro.

Het debat over de omroepsalarissen is overigens aangevraagd door de SP. Andere partijen merken pesterig op dat de ledenraad van Llink vier SP’ers telt. Die hebben destijds ook tegen het salaris van Dessing gestemd, zegt het SP-Kamerlid Jasper van Dijk, maar vergeefs.

Money, it’s a gas, zingt Bertolf.

Februari vorig jaar blijkt Llink grote financiële problemen te hebben. De omroep heeft een tekort van een miljoen euro en moet uitstel van betaling aanvragen. Directeur Tanja Lubbers spreekt van financieel mismanagement. ‘Het is heel zielig voor de mensen die hun baan dreigen kwijt te raken. En onwijs balen voor de mensen die lid geworden zijn’, zegt ze. De problemen komen op een ongelukkig moment, want Llink moet vóór 1 april 150 duizend leden hebben om door te kunnen als omroep. Het zijn er dan 121 duizend.

Llink weet met een sterke eindsprint – Nu wordt het Llink, is de slogan – alsnog ruim 150 duizend leden te halen. Maar dan komt een nieuwe klap. In april komt de visitatiecommissie, die de prestaties van de omroepen eens in de vijf jaar beoordeelt, met een vernietigend oordeel. Llink laat zijn eigen waarden – eerlijkheid, duurzaamheid en zorgzaamheid – niet genoeg terugkomen in de programma’s, stelt het rapport. Llink is bovendien niet onderscheidend genoeg, zelfs niet op de eigen speerpunten zoals milieu en mensenrechten. Ook de crossmediale prestaties stellen teleur, terwijl de omroep beloofd zou hebben op dat terrein koploper te worden. De conclusie: Llink kan verdwijnen.

What’s going on, zingt Do.

In mei stapt Lubbers op. De raad van toezicht is al weg. Volgens Lubbers is het beter dat een nieuwe directie en raad van toezicht de strijd voor het behoud van de omroep voortzetten. Llink stelt een bezuinigingsplan op, waarbij onder anderen Floortje Dessing van de loonlijst verdwijnt. De omroep vraagt een herkansing om de gemaakte fouten te herstellen.

Maar in september komen de adviezen aan de minister van het Commissariaat voor de Media, de Raad voor Cultuur en de raad van bestuur van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO). Ze zijn unaniem: Llink moet weg. ‘Het is geen havo-5’, zegt NPO-voorzitter Henk Hagoort, oud-directeur van de EO, over het verzoek van de omroep voor een herkansing.

Begin november neemt minister Plasterk de adviezen over. Ouderenomroep Max mag blijven, WNL (van De Telegraaf) en Powned (van GeenStijl) mogen aspirant-omroep worden en Llink moet verdwijnen. Llink is boos en spreekt van ‘een politiek spel’.

Imagine all the people, living life in peace, zingt Bertolf.

Bart Jan Krouwel is sinds juli vorig jaar voorzitter van de raad van toezicht van Llink. Hij was al gewaarschuwd dat het een onmogelijke opdracht was, maar deed het toch. ‘Omdat het heel belangrijk is dat er een omroep als Llink is’, zegt Krouwel, tot zijn pensionering directeur Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen bij de Rabobank. ‘Maar als ik toen geweten had wat ik nu weet, had dit heel anders voor mij gelegen. Het is ongelooflijk hoeveel macht een aantal mensen heeft in het mediawereldje. Want Llink moest verdwijnen – dat bleek al lang besloten in Hilversum en Den Haag,’

De drie negatieve adviezen over Llink waren een farce, zegt Krouwel. ‘Hoezo onafhankelijke adviezen? In die adviezen waren hele zinnen bijna letterlijk overgenomen uit het rapport van de visitatiecommissie. Barbertje moest hangen.’

Maar moet Krouwel, medeoprichter van de Triodos Bank en jarenlang actief in de financiële wereld, niet ook concluderen dat Llink in het verleden gewoon niet professioneel geleid is? ‘Absoluut. Er zijn contracten getekend waar ik me van afvraag hoe dat heeft kunnen gebeuren. Er is bestuurlijk en financieel een potje van gemaakt, op dat punt begrijp ik Hilversum en Den Haag wel.’

‘Maar waar het om gaat is, dat Llink nooit de kans heeft gekregen de fouten te herstellen. Hilversum en de politiek wilden een daad stellen. Vanwege de groeiende kritiek op de Publieke Omroep wilden ze tonen het lef te hebben echt een omroep uit het bestel te zetten. Dat mag, maar zeg dat dan meteen; dat zou tenminste eerlijk zijn geweest en een hoop frustratie hebben voorkomen. Dan hadden we niet zo ons best meer hoeven te doen voor deze poppenkast.’

Meneer de president, slaap zacht, zingen Def P & Beatbusters.

Anna Visser heeft een boek geschreven over ‘nieuwe vrouwen’ en werkt voor Joop, de opiniesite van de VARA. Tanja Lubbers werkt als interim-hoofd externe relaties bij de ontwikkelingsorganisatie Hivos en wil niet meer over Llink praten.

Haar opvolger is Karlien de Ruijter (41). Ze heeft nu een unieke taak: een omroep dicht doen. ‘Hoe moet dat? Ik loop al een paar maanden te leuren, met vragen. De apparatuur bijvoorbeeld, van wie is die? En waar moet die heen? Niemand die het weet, want het is nog nooit voorgekomen. De naam Llink mogen we houden, daar heb ik wel antwoord op gekregen.’

Bij Llink werken nog zo’n twintig mensen. Hun is ontslag aangezegd per 1 september, als Llink de deuren sluit. ‘Niet echt prettig, in deze tijd’, zegt De Ruijter.

Ze werd oktober 2008 binnengehaald bij Llink, te laat om de surseance te voorkomen. ‘Tja, hoe gaan die dingen? Bij kleine organisaties is financiën niet de meest gewilde post. Het was geen grote chaos, maar de administratie was zeker niet op orde. En dan wordt er te veel uitgegeven. Niks dramatisch: meer 1,10 euro uitgeven terwijl er maar 1 euro te besteden is. Maar als je dat met een heleboel potjes doet, wordt het toch een groot probleem. En verder waren er ook heel veel eisen, zoals een cao. Dat is voor een grote omroep geen probleem, maar voor zo’n clubje als Llink wel.’

Ook De Ruijter denkt dat het pleit voor Llink al lang was beslecht. ‘Omroepbaas Henk Hagoort heeft al in januari 2009 gezegd dat er te veel omroepen waren, en dat het bestel ook een achterdeur moet hebben, waardoor omroepen konden verdwijnen. Dan weet je al dat het verkeerd dreigt te gaan. We hadden de tijdgeest tegen. Ze – de politiek, de toezichthouders – zijn uiteindelijk gezwicht voor het populisme.’

‘Of we zonder die financiële problemen ook hadden moeten stoppen? Nou, het kwam ze wel goed uit. Want toen Hagoort begon over die achterdeur, hadden we nog maar 110 duizend leden. Die 150 duizend leden om door te mogen, halen ze toch niet, dacht men natuurlijk. Maar het lukte ons toch. Toen konden ze mooi over die surseance beginnen. Toen ook ging het Commissariaat stoer doen. Dat kan ik me wel voorstellen, met al die kritiek op het toezicht op publiek geld. Want als je de jaarrekening in mei krijgt en je kijkt er pas maanden later naar, zit je dan wel op de bal? Nee dus.’

Het rechtssysteem werkt ook niet, zegt De Ruijter, althans niet op tijd. ‘We hebben in januari bezwaar aangetekend bij het ministerie tegen het besluit dat we moesten verdwijnen. Die zaak is pas in april voorgekomen en de uitspraak was pas in juni. Terwijl iedereen wist dat de deadline 1 september was. Als het dan zo lang duurt allemaal, kan het geen toeval meer zijn. Het is niet eerlijk gegaan en daar is boosheid over. Daarom hebben we ook nog een rechtszaak aangespannen tegen het besluit. Omdat dan vastgesteld kan worden dat het erkenningsbesluit van het ministerie niet terecht was, en niet zorgvuldig.’

‘Dit was Llinkpop’, zegt presentator Leon Verdonschot in Paradiso. ‘Een avond gevuld met liedjes die protesteerden, aanklaagden, hoopten of vreesden, maar in alle gevallen de wereld wilden veranderen. Net als we met Llink de afgelopen vijf jaar hebben geprobeerd. Als omroep mogen we helaas niet blijven bestaan, maar onze idealen blijven zeker. We zijn Llink en we blijven Llink.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.