List

Wie, zoals de Albanese schrijver Ismail Kadare eind vorig jaar overkwam, een paginalange, grondige, zeer complete recensie in The New York Review of Books krijgt, niet van een nieuw, maar van een opnieuw in het Engels vertaald boek, mag er gerust vanuit gaan dat hij tot de schrijvende 'wereldtop' behoort....

Het stuk in The New York Review van 6 november 1997 was van de hand van Noel Malcolm, de voormalige buitenland-redacteur van de Londense Spectator en schrijver van onder meer Bosnia: A Short History. Het was een kundige beschouwing die hij aan de The Three-Arched Bridge (De brug met de drie bogen) in de nieuwe vertaling van John Hodgson wijdde. Ze was doorspekt met lovende uitlatingen aan het adres van Kadare. Niettemin schoot ze de auteur in het verkeerde keelgat.

In het laatste nummer van The New York Review (van 15 januari) reageert hij bitter op de recensie van Malcolm, die hij verwijt zijn werk op een onverantwoorde manier in verband te hebben gebracht met de politiek in de tijd dat Enver Hoxha en de communistische partij in Albanië de dienst uitmaakten. Dat ligt gevoelig voor Kadare, omdat hij naast veel lof in het buitenland ook stelselmatig zijn dienstbaarheid aan het regime van Enver Hoxha voor de voeten geworpen krijgt.

Wat hem, in dit geval, in woede deed ontsteken, was een verwijzing van Malcolm naar een artikel in het conservatieve blad The Weekly Standard, waarin onder de kop 'Don't Give the Nobel to an Albanian Party Hack' Kadare een Albanese Zjdanov was genoemd. Dat is voor een schrijver als Kadare een buitengewoon grievende opmerking. Zjdanov was in de jaren dertig de partij-ideoloog van de Sovjet-Unie, die het socialistisch realisme - met zijn heroïsche arbeidersretoriek - dwingend aan schrijvers oplegde.

Wie het werk van Kadare kent, weet dat hij zich altijd verre heeft gehouden van zulke schrijverij, en uiteraard van het soort politiek dat Zjdanov bedreef. Je hoeft niet alles van Kadare gelezen te hebben, en niet eens over zoveel fantasie te beschikken, om te weten dat een intelligent man als hij zeker zijn belangen als schrijver zal hebben behartigd, maar onmogelijk een instelling als die van de gevreesde Russische partij-ideoloog aan de dag kon leggen. Daarvoor is de kloof tussen de pur sang-kunstenaar die hij is en het gestaalde kader waarmee hij te maken had, te groot.

In een nawoord op Kadare's reactie geeft Malcolm dat ook met zoveel woorden toe en benadrukt hij nog eens de bewondering die hij Kadare als schrijver toedraagt. Maar hij verbaast zich wel over de felle reactie van Kadare, en wijst hem erop dat hij bepaalde passages in zijn recensie evident verkeerd interpreteert.

Dat laatste is waar, maar het laat zich ook heel goed verklaren. Kadare is vanaf het moment dat De generaal van het dode leger met toestemming van Enver Hoxha in het Frans werd vertaald - waarmee zijn faam in het Westen begon - mikpunt van verdachtmakingen geweest. Eén boek van hem heeft daarbij een belangrijke rol gespeeld: De grote winter, het boek dat hij schreef over Enver Hoxha en diens beslissing om met de Sovjet-Unie te breken. Toen het uitkwam, werden er in één uur 25 duizend exemplaren van verkocht, zoals te lezen valt in het boekje Een masker voor de macht van Piet de Moor.

Kadare heeft dat boek 'een list' genoemd. Hij heeft er lang mee gewacht het te schrijven. De enkele belofte ervan stelde hem in staat eerst nog een paar andere boeken te publiceren, zich kortom als schrijver te handhaven (wat niet verhinderde dat zijn boeken steeds weer werden verboden). De discussie in The New York Review leert bewonderaars van Kadare dat het nog lang zal duren voordat hij 'in het vrije Westen' op zijn woord zal worden geloofd, besmet als hij is door het onuitroeibare, communistische virus.

Willem Kuipers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden