Liquideren, vermoorden en executeren

Een bezorgde lezer: 'De Volkskrant heeft het opnieuw - als het gaat om moorden in het criminele circuit - over 'liquideren' en 'liquidatie', en ditmaal zelfs over 'executeren'....

Post over het liquideren is doorgaans gekoppeld aan berichten over Israël. Dan staat in de kop: Israël liquideert, waarna lezers vragen: Hoezo liquideert? Dat is toch gewoon moord?

Het zijn interessante vragen. Mensen worden om het leven gebracht, maar soms heet het moord, dan weer liquidatie en dan weer executie.

De Zweedse politicus Olof Palme werd vermoord, net als John F. Kennedy en zijn broer Robert, Yitzhak Rabin en, dichter bij huis, Pim Fortuyn en Theo van Gogh. De enige Nederlander van wie ik me kan herinneren dat hij op rechterlijk bevel is geëxecuteerd, is Johannes van Damme die in Singapore werd opgehangen wegens drugshandel. Op grond van een rechterlijk vonnis, na een proces. Je kunt het niet eens zijn met de doodstraf, hier past het woord geëxecuteerd.

Juist vanwege dat laatste voel ik wel iets voor de klacht van de lezer. Executeren doe je met terdoodveroordeelden, na een rechterlijk vonnis. Dus: De staat Texas executeerde vorig jaar de meeste gedetineerden, China executeerde drugshandelaren.

Kunnen criminelen elkaar executeren? Ja, zeggen verslaggevers die zich met misdaad bezighouden. 'Executeren is gepast in het kader van een onderwereldverhaal. Juist omdat mensen in koelen bloede worden vermoord. Vragen om genade helpt niet.'

Dat is te verdedigen. Maar je kunt ook schrijven dat mensen worden vermoord of doodgeschoten. Een crimineel die koning is in zijn beperkte rijk en rechter in eigen zaak, kan iemand dood wensen, hij kan geen executie gelasten: hooguit een moord. Of kiest de krant voor executeren omdat het meerwaarde heeft boven vermoorden? Geeft het een extra kille lading?

Dat zou een overweging kunnen zijn, maar het gevaar bestaat dat, als gevolg van de woordkeuze, een koelbloedige moord op een concurrent een quasi legitiem karakter krijgt.

Om die schijn te vermijden, zou je executie niet moeten gebruiken. Het Stijlboek van de redactie laat zich overigens over geen van deze vragen uit: het spraakgebruik over criminaliteit heeft het Stijlboek ingehaald.

Dat blijkt ook uit het derde begrip, de liquidatie. Mijn oude Van Dale uit 1976 meldt bij liquidatie als eerste betekenis alles wat wordt gedaan tot opheffing van een winkel of bedrijf. Als tweede, eufemistische, betekenis geeft het uitroeiing, vernietiging. Het (on-line)woordenboek van dezelfde firma draait die twee betekenissen nu om, eerst uitroeiing en vernietiging, dan opheffen van de winkel.

De kolommen van de krant bieden geen eenduidig beeld. Al in de jaren negentig schreven verslaggevers over liquidaties in het criminele circuit, wat kennelijk ook toen iets anders was dan een 'gewone' moord. En op 24 juni 2003 kopte de krant: Israël overwoog liquidatie PLO-leider Yasser Arafat.

Hier kiest de redactie niet. De ene keer heet het dat Israël 'Hamas-leden liquideert', de andere keer dat het 'Palestijnen doodt'. 'Doden' en 'liquideren' worden synoniemen, bij de redactie buitenland, en ook bij de grote internationale persbureaus.

Toch bestaat er op de redactie wel enige consensus over het woord liquideren. Dat kun je gebruiken bij stelselmatig, planmatig en georganiseerd gewelddadig uitschakelen van derden; dan vallen de strijd van Israël tegen Hamas en een onderlinge oorlog in het criminele circuit onder die noemer. Alleen geeft het Stijlboek diezelfde definitie al voor moord: 'Het opzettelijk en volgens een tevoren bedacht plan iemand van het leven beroven'.

Mijn suggestie: bewaar de term executeren voor alles wat met een rechterlijk vonnis heeft te maken, en maak duidelijke afspraken over het gebruik van liquidatie: een criminele afrekening is van een ander kaliber dan een staat die zich probeert te ontdoen van lastige opponenten. Het is vreemd dat voor beide hetzelfde woord wordt gebruikt, ongeacht hoezeer het begrip is ingeburgerd. Ik zou zeggen dat de staat doodt, waar de crimineel liquideert. Dan is voor iedereen helder wie wat doet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden