Links én rechts in VS sceptisch over megafusie AT&T en Time Warner

Het verzet tegen fusies kwam jarenlang van links, maar een dreigende machtsconcentratie in de media in de VS stuit nu ook op verzet van een populist als Donald Trump.

Beeld afp

De voorgenomen overname van nieuws- en entertainmentbedrijf Time Warner door telecomgigant AT&T stuitte zaterdag meteen al op kritiek van Amerikaanse consumentenorganisaties, politici en monopoliedeskundigen. Miljardenmanoeuvres op Wall Street liggen al niet zo lekker tegenwoordig, en zeker niet als die tot machtsconcentratie bij de media leiden. Donald Trump ging zaterdag voorop in het verzet en ook Hillary Clinton liet weten dat de deal zorgvuldig bestudeerd moet worden.

Mediamoloch

AT&T, een nazaat van het telefoonbedrijf dat eind 19de eeuw werd opgericht door uitvinder Alexander Bell, wil 85 miljard dollar (78 miljard euro) neerleggen voor Time Warner, de uitbater van onder meer nieuwszender CNN, tv-serieproducent HBO en Hollywoods grootste filmstudio Warner Bros. Als de overname doorgaat, ontstaat een mediamoloch die zowel programma's produceert als ze 'vervoert' naar de consument. De grote vraag is of concurrerende programma's dan even makkelijk hun weg naar de huiskamer of de mobiele telefoon en iPad kunnen vinden.

Ook is de vraag wat deze consolidatie betekent voor de kosten van het media-aanbod. In de Verenigde Staten zijn tv en internet twee tot drie keer zo duur als in Nederland, doordat er maar een paar aanbieders zijn en de concurrentie klein is. De hoge rekeningen leidden deze zomer tot een hoorzitting in de Senaat, waarin de kabelaars werden gekapitteld wegens ondoorzichtige rekeningen en aangesmeerde extraatjes.

Verdienmodel onder druk

AT&T is zo'n kabelaar. Het heeft als telefoniebedrijf niet alleen een kabelroute (glasvezel), maar levert ook betaal-tv via de satelliet en bedient zo meer tv-kijkers dan andere Amerikaanse aanbieders. Daarnaast heeft het ook het grootste mobiele netwerk van het land.

Alleen: dat verdienmodel staat onder druk. Het 'vervoer' van tv-programma's wordt riskant, doordat steeds meer kijkers 'het snoer doorknippen'. Steeds meer programma's belanden rechtstreeks bij de kijker. Netflix en Amazon produceren hun eigen documentaires die via internet te zien zijn en het bedrijf Hulu verkoopt tv-programma's op aanvraag, ook via internet. Daardoor hoeven kijkers niet meer zo nodig die dure tv-pakketten van hun kabelaars te kopen. Ook AT&T loopt dat risico, met zijn DirecTV. (Je hebt als kijker natuurlijk nog wel internet nodig, maar deze manier van tv-kijken is voor de kabelaars veel minder lucratief.) Dus is de truc van AT&T nu om zelf de programma's te kopen en zo dichter bij de bron te blijven zitten.

Het Time Warner Center in New York.Beeld reuters

Gevaar

Dat is 'verticale integratie': een bedrijf koopt de toeleverancier, om zo meer grip te houden op de verspreiding. Het is een vorm van consolidatie die bijvoorbeeld in de Nederlandse energiewereld uit den boze is: daar zijn energiebedrijven de afgelopen tien jaar juist verplicht gesplitst in producenten en transporteurs van energie, om meer concurrentie mogelijk te maken.

Het gevaar van de fusie van AT&T en Time Warner is dat het nieuwe bedrijf zijn eigen zenders gaat voortrekken. Dat betekent bijvoorbeeld dat een concurrent van CNN, een van de merken van Time Warner, meer aan AT&T moet gaan betalen om te worden doorgegeven of verder weg wordt gestopt in de zenderlijst.

Een aantal jaar geleden deed kabelbedrijf Comcast na een fusie met media-aanbieder NBC Universal al zoiets: het verstopte de zakelijke tv-zender Bloomberg onder in de eindeloze stroom kanalen, om zo meer mensen naar zijn eigen zakelijke zender CNBC te lokken.

Kabelbedrijf Comcast verstopte, na een fusie met media-aanbieder NBC Universal, de zakelijke tv-zender Bloomberg onder een eindeloze stroom kanalen, om zo meer mensen naar zijn eigen zakelijke zender CNBC te lokken.Beeld epa

Gevestigde ordes

Het verzet tegen fusies, zeker van bedrijven met een democratische of nutsfunctie, is jarenlang vooral aangevoerd door linkse partijen. Maar ook rechtse populisten werpen zich nu op als beschermer van consumentenbelangen. Het nut van fusies is twijfelachtig en de fusie van nu kan de splitsing van volgend jaar zijn. AT&T ging in de jaren negentig ook al op internetavontuur, maar moest de dure aankopen aan paar jaar later voor de helft van de prijs verkopen. En Time Warner wás ooit een geïntegereerd mediabedrijf van content en kabel, maar heeft die kabel in 2009 juist verkocht. De enigen die er gegarandeerd op zijn vooruitgaan, zijn de zakenbankiers en adviseurs die bij dit soort deals een procent of wat meepikken van de overnameprijs.

En dus is dit een deal van twee gevestigde ordes: de media en Wall Street - twee elites die er niet goed op staan, in populistische tijden. Donald Trump, presidentskandidaat van de Republikeinse partij, zei zaterdag tijdens een verkiezingsbijeenkomst in Pennsylvania dat hij de fusie niet zou goedkeuren als hij president zou zijn. 'Het is een voorbeeld van de machtsstructuur waartegen ik vecht. AT&T wil Time Warner kopen en dus CNN. Dat is te veel concentratie van macht in de handen van te weinig mensen.'

Hillary Clinton heeft zich nog niet over de fusie uitgelaten, maar heeft een bedrijfsonvriendelijker agenda dan vroegere Democraten, met scepsis over vrijhandel en regulering van Wall Street als campagnepunten. De toezichthouders (de Federal Communications Commission en de Federal Trade Commission) zullen de politieke druk gaan voelen.


Bedrijven willen content zelf bezitten

De overname door AT&T van Time Warner past in een trend: telecom- en kabelbedrijven willen de 'content' (inhoud, zoals films en series) zelf bezitten, in plaats van die alleen maar door te geven over hun netwerken. Dat zelf bezitten en exploiteren van populair materiaal moet de teruglopende inkomsten compenseren en moet voorkomen dat telecombedrijven en kabelaars eindigen als dumb pipes, domme pijpen die alleen een doorgiftekanaal zijn.

Daarom kocht het Amerikaanse kabelbedrijf Comcast al in 2011 NBC Universal. De overname van het televisie- en filmbedrijf kreeg met enkele kleine aanpassingen groen licht van de autoriteiten, iets waarnaar AT&T dit weekeinde gretig verwees. In augustus van dit jaar schafte Comcast ook Dreamworks aan, voor 3,8 miljard dollar (3,5 miljard euro). De aankoop van de studio levert Comcast niet alleen de rechten op van films als Shrek en Kung Fu Panda, maar ook de inkomsten uit de bijbehorende merchandising.

Verder kocht het Amerikaanse telecombedrijf Verizon vorig jaar het internetbedrijf AOL. Voor het moederbedrijf van sites als de Huffington Post en Techcrunch werd 4,4 miljard dollar betaald. Dat geld moet onder meer terugverdiend worden met de nieuwe advertentiemogelijkheden en videoproducties. Verizon wil een onmisbare aanbieder worden van internet, informatie en amusement, in plaats van een simpel telecombedrijf. Daarom is het bedrijf nu ook bezig Yahoo over te nemen. Er is alleen onenigheid over hoe veel er van de prijs (4,8 miljard dollar) af moet nu bekend is geworden dat 500 miljoen accounts van Yahoo in het verleden zijn gehackt.

Internetbedrijf AOL was begin deze eeuw op zoek naar 'content'. Het werd een mislukking. AOL werd in 2009 afgesplitst en is nu dus eigendom van een telecombedrijf.Beeld epa

Voor wie de 85 miljard dollar voor Time Warner veel geld vindt: in 2001, op het hoogtepunt van de internetzeepbel, telde AOL 164 miljard dollar neer voor het entertainmentbedrijf. Ook internetbedrijf AOL was destijds, toen de 'Nieuwe Economie' de oude leek te overvleugelen, op zoek naar 'content'. Het werd, ingeleid door het knappen van de 'dotcom bubble', een mislukking. AOL werd in 2009 afgesplitst en is nu dus eigendom van een telecombedrijf.

Dat lot wacht ook Time Warner, als de deal groen licht krijgt. Volgens critici is het de vraag wat de zin is van dit soort megadeals in de media. Amerikaanse analisten wijzen erop dat ze vaak mislukken, met AOL en Time Warner als dieptepunt. Er zou nog geen enkel succesvol voorbeeld zijn waarbij het samengaan van telecombedrijf of kabelaar met een mediabedrijf echt tot synergievoordelen heeft geleid. De 85 miljard dollar van AT&T voor Time Warner wordt daarom ook anno 2016 nog steeds heel veel geld gevonden, al is het bijna de helft minder dan vijftien jaar geleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden