Liliths heerlijkheid

FEMINISTISCHE theologen hebben zich terecht opgewonden over het scheppingsverhaal uit Genesis, een boek dat door persoonlijke inspiratie van God Zelf tot stand gekomen zou zijn....

Gelukkig bestaat er ook een oeroude joodse traditie die zegt dat er vóór Eva al een andere vrouw was, Lilith, welke naam in verband gebracht kan worden met het Assyrische woord voor 'vrouwelijke demon'. Lilith weigert tijdens de geslachtsdaad onder de man te liggen en later ontpopt ze zich tot een monster dat honderden duivels baart. Hoewel ook dit verhaal zijn minder vrouwvriendelijke kanten heeft, staan man en vrouw hier tenminste allebei op eigen benen.

In de joods-christelijke en gnostische tradities zijn er vaak pogingen ondernomen om de fundamentele tegenstellingen tussen licht en duisternis, goed en kwaad, man en vrouw in een sluitend filosofisch systeem onder te brengen. Dat heeft veel amusante nonsens opgeleverd. Vreemd genoeg duiken dergelijke visies ook op bij moderne schrijvers met een hang naar kabbalistiek, zoals Harry Mulisch, Maria van Daalen, Paul Claes en Lucebert, een pseudoniem waarin tweemaal het woord 'licht' verborgen zit.

In 1952 publiceerde Lucebert zijn lente-suite voor lilith. De reeks bestaat uit vier gedichten, waarvan het eerste nog vier keurig rijmende strofen telt, maar de andere drie in toenemende mate ontsporen. In het openingsgedicht is er sprake van licht en duisternis en wordt gesuggereerd dat alleen dichters in staat zijn de wereld van liefde te voorzien.

In het vierde gedicht gaan alle remmen los. Dat Lilith, die het ewig Weibliche symboliseert, lief is, komt niet als verrassing, waarna ook die liebe geen problemen oplevert. Maar wat moeten we met de 'suite van delibes'? In het Latijn betekent dit laatste woord 'gij zult nippen', maar Lucebert kende geen Latijn. Bij een radio-opname uit 1968 spreekt de dichter het, met ketelmuziek van Han Bennink op de achtergrond, op zijn Frans uit.

Zou Lucebert doelen op de negentiende-eeuwse operacomponist Léo Delibes? In de laatste strofe roepen de orgels en het 'kyrië eleison' een kerkelijke sfeer op, maar dan is het wel een erg blije kerk, want er wordt onbekommerd gejuicht. Is Lilith de zon? Is zij de kieuw die ons allen van zuurstof voorziet? Is zij de lelie van liefde die in het eerste gedicht uit het onderbewuste wordt opgedregd? En moeten we 'ka ka' als uitroep van een kraai duiden, of als het Egyptische begrip Ka?

Vast staat slechts dat de dichter door zijn erotische inspiratie in tongen is gaan spreken: Hebreeuws, Duits, Frans, Latijn, Grieks, Egyptisch en Nederlands blijken afzonderlijk niet toereikend om de heerlijkheid van Lilith te bezingen.

Dit is het zesde gedicht dat Piet Gerbrandy koos uit de CPNB-selectie van 546 liefdesgedichten op de website www.komliefste.com

lente-suite voor lilith

lilith
die is lief die liebe suite van delibes
wie blieft
wie
die
wie is die
lilith
wie is lilith
lilith
die is lief die liebe suite van delibes
HA
daar dragen de orgels haar achterna
ka ka
kyrië eleison kyrië eleison
JA
zon zon zon zij is de lila kieuw de leliezon

Lucebert (1925-1994)

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden