Review

Lijster pleit voor meer debat, meer reflectie

Nauwgezet analyseert Thijs Lijster kunst, detectives en reclames om te concluderen dat de mens zich naar binnen keert. Een gezamenlijk streven naar idealen is verruild voor individualistisch consumentisme.

Beeld De Bezige Bij

'Als de samenleving niet meer maakbaar is, dan wellicht de huiskamer nog', stelt Thijs Lijster in De grote vlucht inwaarts, waarin hij zijn essays bundelde over cultuur in onze hedendaagse, onoverzichtelijke wereld. Lijster diagnosticeert onze samenleving en wijst op een individualistische consumptieve tendens. De grote visies, die vroeger nog tot gezamenlijk streven konden aansporen, zijn verruild voor persoonlijke zoektochten naar genot en weldaad voor de ziel.

Wij zijn volop bezig onze persoonlijkheid te ontwikkelen en hierin willen wij de 'Totaalmens' worden, meent Lijster. Vroeger verdeelden we plezier en plicht over vrije tijd en werk, tegenwoordig kun je amper nog van zo'n onderscheid spreken. De Totaalmens moet passie voelen voor zijn werk en richt zijn vrije tijd in als een carrière. Je 'investeert in relaties' en stelt lijstjes op van 'musts' van plekken die je bezocht moet hebben, boeken die je moet lezen, films die je moet zien.

Het is ontluisterend te beseffen hoezeer we ons eigen leven tot centrum van het universum maken. Zelfs politici ontbreekt het aan een grotere visie. Zo citeert Lijster onze premier, die zei dat visie zoiets is als 'de olifant die het zicht belemmert'. Het draaiende houden van de economie is leidraad geworden. Ook hier wordt Rutte geciteerd, die tijdens de crisis stelde dat het maar eens uit moest zijn met dat gesomber: 'Laten we wél die auto kopen, laten we wél dat huis kopen.' Waarmee Lijster concludeert dat consumeren een vorm van nationale trots is geworden.

Aan de hand van filosofen als Adorno, Benjamin en Marx analyseert Lijster op nauwgezette wijze kunst, detectives en reclames. En steeds opnieuw concludeert hij dat de mens bezig is zich naar binnen te keren. Het belangrijkste levensdoel vandaag de dag is dat we ons goed voelen. Producten worden niet verkocht omdat ze van goede kwaliteit zijn, maar omdat ze de consument gelukkig maken.

Hoewel deze vlucht inwaarts een samenleving veronderstelt waarin individuen weinig meer met elkaar te maken hebben, houdt de economie ons juist in een hecht netwerk bij elkaar. Lijster parafraseert Volkskrant-columniste Sheila Sitalsing, die de verstikking van dit onontkoombare web helder samenvatte. Naar aanleiding van haar column stelt Lijster dat 'ik weliswaar een verontwaardigde tweet kan versturen over het Spaanse bedrijf European Security Fencing dat scheermesjesprikkeldraad produceert waarmee de grenzen van Europa worden afgesloten, maar dat ik die tweet op mijn beurt weer verstuur met een iPhone die geproduceerd is met grondstoffen die de inzet vormen van een bloedig neokoloniaal conflict in Centraal Afrika'.

Thijs Lijster

De grote vlucht inwaarts - Essays over cultuur in een onoverzichtelijke wereld.
Non-fictie
De Bezige Bij; 320 pagina's; euro 19,90.

In onze westerse wereld rukt een vreselijke armoede op: een politieke armoede, waarin het ontbreekt aan visie en idealen, en een culturele armoede, waarin het ontbreekt aan ontzag voor kwaliteit en kritische geesten. Lijsters schrijfstijl blijft vaak wat droog en academisch voor de emotionele verontwaardiging die je eronder kunt voelen vlammen. Maar dat maakt zijn argumenten niet minder belangwekkend.

Lijster pleit voor meer debat, meer reflectie, meer grote perspectieven. We moeten van de hippe reclametaal naar kritische taal. Wie het daarmee eens is, zal in Lijsters boek vele aanvullende, prikkelende observaties aantreffen. En wie het er niet mee eens is, vindt er substantieel materiaal voor een stevig debat.

Beeld Hollandse Hoogte
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden