Ligtherts Hartzeer mist 'Haagse stijl'

Hartzeer van Marivaux, coproductie van FACT en Het Nationale Toneel. Regie: Rob Ligthert. In: De Regentes, Den Haag, 8 januari, t/m 7 februari....

THEATER

In Den Haag moet de naam Marivaux weemoedige herinneringen oproepen. Geen ander gezelschap speelde de liefdeskomedies van de Franse schrijver destijds zo voorbeeldig als de voormalige Haagsche Comedie. De 'marivaudage', het fijnzinnige woordenspel waarmee de personages elkaar elegant beentje lichten, kreeg een wufte achteloosheid die beroemd werd als de 'Haagse stijl'.

In de tijd van Marivaux zelf, de achttiende eeuw, werden diens stukken gespeeld in de aloude traditie van de commedia dell'arte: zwierig en clownesk. Hartzeer, het stuk waarmee de jonge regisseur Rob Ligthert debuteert in de grote zaal, past in die traditie. Er is een Harlekijn, een aantrekkelijke jongeling en een prinses.

De verwikkelingen spelen zich af in de betere kringen: een prinses is verliefd op een avonturier, Lelio, die een prins blijkt te zijn. Maar die vermomde prins heeft een oogje op Hortense, de vriendin van de verliefde prinses. Heimelijk laait de passie tussen Hortense en Lelio op, waardoor de vriendschap tussen de dames aan het wankelen slaat.

Intussen aast een dignitaris op de post van premier. Hij probeert een knecht, Harlekijn, voor zijn karretje te spannen. Tevergeefs, in zijn onnozelheid zaait de knecht niets dan verwarring. Als de amoureuze en politieke ambities op alle fronten vastlopen, toont de prinses bij toverslag een onvoorstelbare ruimhartigheid: ze vergeeft haar vriendin en sluit een politiek gunstig huwelijk met een Spaanse prins.

Ligthert zet zijn spelers in een halfronde salon, een zolder met balken en geen deuren, maar luiken. Nieuwkomers zien de aanwezigen naderen door een raam in de vloer. Een welwillende kijker kan daarin een betekenis zien: in hun grijze kostuums lijken het ratten, gevangen in een kooi. Ze drijven elkaar in een hoek met woorden. Maar die grimmigheid ontbreekt in het spel.

Het decor roept vooral vragen op: de luiken zijn gezocht en het getuur naar de vloer is ronduit mal. Het is alsof de regisseur niet goed raad wist met dit klassieke stuk. Bij zijn eigen gezelschap De Federatie leverde Rob Ligthert een aantal onvergetelijke voorstellingen af. Met schrijver Peer Wittenbols ontwikkelde hij een heel eigen handschrift.

Met dit stuk (overigens uitstekend vertaald door Frank Albers), in dit keurige decor en met zo'n uiteenlopende groep acteurs, wordt zijn regietalent danig op de proef gesteld. De statische mise-en-scène en het halfslachtige spel doen bijna terugverlangen naar de Haagsche Comedie.

Wat de voorstelling nog het meeste in de weg zit is het gebrek aan een homogeen acterend ensemble. Antoinette Jelgersma is een ouwelijke, bezorgde prinses, hoe driftig ze haar lange rok ook omhoog schopt zodra ze in beweging komt. Menno van Beekum als de jonge adonis houdt het bij onverzettelijkheid en Kees Coolen moet opspelen tegen een lelijke pruik en een te krappe, gewatteerde jas waarin hij meer op een boze buurvrouw lijkt dan op een lid van de hofhouding.

Het enige lichtpunt is Arlette Weygers. Als de verliefde vriendin steelt zij de show. Haar amechtige boezem verraadt de emoties die ze juist probeert te verbergen. Al haar komisch talent gooit ze in de strijd, met grote ogen en een radde tong die mooie voltreffers plaatst. Die energie en die beweeglijkheid had de regisseur bij al zijn spelers los moeten maken.

Marian Buijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden