Liever rekenen dan filosoferen

Een redelijke vraag, schrijft hoogleraar theoretische natuurkunde Sander Bais in zijn afscheidsbundel Kwanta, kwinkslagen & kwakzalvers, is wat er sneller groeit: de verworven kennis of het aantal vragen dat zich aan de randen van die kennis voordoet....

Neem een kennisvierkant met zijde a en een oppervlak van a2. De rand is dan 4a groot. Dus is de verhouding tussen weten en niet-weten a2/4a is a/4. Kennis neemt dus sneller toe dan het aantal vragen. ‘Een rechtvaardiging van het wetenschapsbedrijf op de achterkant van een bierviltje’, aldus Bais.

Het is de hoogleraar theoretische fysica aan de Universiteit van Amsterdam ten voeten uit. Met een haast achteloos gemak pendelt hij van de discussies van alledag naar de exacte wetenschap en weer terug. Sinds de jaren negentig deed hij dat met talloze columns en opstellen in alles van faculteitsbladen en tijdschriften als De Gids en de Academische Boekengids, tot commerciëlere bladen als Bres. Lichtvoetige stukken, waarin Bais met vaak speels gemak de erudiete nerd speelt die nu eenmaal liever rekent dan filosofeert. Een beetje een vakidioot, maar een naar wie je toch graag luistert.

Bais, voor veel theoretici een leermeester, ging deze week met emeritaat, want 65. Hij schreef eerder bestsellers als De Natuurwetten, De sublieme eenvoud van relativiteit en recenter Keerpunten. Opvallend strak geregisseerde boekjes die ook de esthetiek van de natuurwetenschappen vieren.

In zijn jongste bundel, die een ruime selectie uit twintig jaar schrijven vormt, is die strakke regie ver te zoeken. Hier wordt een andere Bais zichtbaar, een flamboyante, bourgondische taalliefhebber die nu eenmaal in een theoretisch natuurkundige opgesloten zit en daar dus zijn metaforen zoekt. Vaak scherp, soms melig. Verrassend: Bais tekent en blijkt een begaafd graficus. Ook nog.

Martijn van Calmthout

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden