Liever eenzaamheid dan vrede

et is zoveel gemakkelijker de 'Hwerkelijkheid te verdringen dan dromen kwijt te raken.' Zo luidt het aan Don DeLillo ontleende motto van number9dream, de vorig jaar voor de Man Booker Prize genomineerde tweede roman van de Engelse auteur David Mitchell, nu in vertaling verschenen als DroomNummerNegen....

De in Japan gesitueerde roman – Mitchell woonde acht jaar in Hiroshima – vertelt het verhaal van Eiji Myake, die van zijn geboorte-eiland Kagoshima naar Tokio reist om zijn vader de zoeken. Eiji heeft hem nooit ontmoet. Hij en zijn tweelingzus Anju zijn bovendien op jonge leeftijd door hun moeder verlaten en groeiden op bij diverse familieleden. Ook Anju is inmiddels uit Eiji's leven verdwenen: ze verdronk toen zij elf was, op de dag dat Eiji de dondergod had gevraagd hem tot elke prijs aan een overwinning bij het voetballen te helpen. Sindsdien gaat hij gebukt onder een schuldcomplex.

Eiji huurt een 'capsule' (de Japanse versie van de ultieme budget-hotelkamer) boven een videotheek, neemt allerlei baantjes aan om in zijn levensonderhoud te kunnen voorzien, en vraagt zich ondertussen vertwijfeld af hoe hij naast dat werk nog tijd moet vinden om zijn vader te zoeken. Niettemin ontmoet hij tijdens zijn omzwervingen onder anderen een verwende rijkeluisjongen, een computerhacker en een muziekstudente met de mooiste nek van de wereld. Ondertussen krijgt hij aanwijzingen dat zijn vader wellicht een belangrijke figuur is in de Tokiose yakuza (maffia), maar misschien ook een vooraanstaand politicus, of wellicht een chirurg. Elk van deze opties brengt zijn eigen problemen en gevaren met zich mee. Eiji volgt verschillende sporen, die niet zelden doodlopen, en wordt intussen van diverse kanten gedwarsboomd en zelfs bedreigd.

Al vrij snel in de roman wordt duidelijkdat het DeLillo-motto het wezen van het boek raakt. Dromen zijn in DroomNummerNegen minstens zo belangrijk als 'de werkelijkheid', of preciezer: dromen en andere activiteiten van het brein maken deel uit van de werkelijkheid en behoren tot de vele manieren waarop we de werkelijkheid beleven en er ons een beeld van vormen.

In het eerste hoofdstuk bijvoorbeeld, bevindt Eiji zich in Café Jupiter, recht tegenover de wolkenkrabber PanOpticum. In dit gebouw, vermoedt hij, bevindt zich een advocatenkantoor dat opheldering kan verschaffen over de verblijfplaats van zijn vader. We lezen hoe hij de werknemers van het kantoor onder druk zet en hoe hij zich toegang probeert te verschaffen met het verhaal dat hij bij De Goudvis Vriend werkt, een firma die de vissen in de diverse Tokiose bedrijfsaquaria voedsel geeft. Zonder hem zullen de Okinawaanse zilverbladvissen Osugi en Bosugi, daar boven in het gebouw, zeker sterven aan uitwerpselvergiftiging.

Even later zijn we terug in Café Jupiter en wordt duidelijk dat Eiji's poging PanOpticum binnen te komen zich slechts in zijn verbeelding heeft afgespeeld. De pogingen tot de advocaat van zijn vader door te dringen, beginnen opnieuw en nemen afwisselend James Bond-en Star Wars-achtige proporties aan. Ze vertellen meer over de fantasieën en het referentiekader van de 21-jarige Eiji dan over zijn fysieke activiteiten.

Daarmee komen we op de essentie van deze roman: DroomNummerNegen is een boek over de werking van het menselijk brein. Elk van de acht hoofdstukken is geschreven met een duidelijke knipoog naar een bepaalde activiteit van onze hersenen, naar de manieren waarop ons brein impulsen ontvangt en verwerkt. Hoofdstuk Een, waarin Eiji zich telkens opnieuw voorstelt hoe hij de advocaat van zijn vader benadert, gaat over de verbeelding. In het tweede hoofdstuk, waarin Eiji terugblikt op zijn jeugd op Kagoshima en de dood van zijn zusje, voert de herinnering de boventoon.

Hoofdstuk Drie wordt gedomineerd door het bewegende beeld: films, tvfragmenten, computerspellen et cetera, die een voortdurend informatiebombardement vormen waaraan het brein van de 21ste-eeuwer wordt blootgesteld. Verderop komen aan bod: nachtmerries, fictie, de betekenis en dromen.

Anders dan deze kunstmatig klinkende opsomming wellicht suggereert, is DroomNummerNegen allesbehalve een droog en moeilijk toegankelijk boek. Het zit boordevol actie, slingert de lezer van Lara Croft-achtige actiemomenten naar de meedogenloze oorlogen van de yakuza, van confrontaties met cyborgs naar een ontmoeting met John Lennon. Tedere momenten, zoals die waarop Eiji terugdenkt aan zijn zusje, worden afgewisseld met gruwelijke afrekeningen en platte bordeelscènes, en tussen dat alles door is er ook nog ruimte voor humor.

De Engelse titel van de roman, number9dream, is ontleend aan een song van John Lennon, #9dream, afkomstig van het soloalbum Walls and Bridges. In het voorlaatste hoofdstuk komt Lennon zelf de betekenis van het lied verklaren: 'De waarheid is dat #9dream afstamt van Norwegian Wood. Het zijn allebei verhalen over geesten. De ”zij” in Norwegian Wood bezoekt je met eenzaamheid. Door de ”Twee geesten die zo vreemd dansen” in #9dream word je met vrede gezegend. Maar de mensen hebben liever eenzaamheid dan vrede.' Wat ongetwijfeld verklaart waarom iedereen Norwegian Wood kent, en slechts weinigen #9dream.

Wanneer Eiji aan Lennon vraagt wat die laatste songtitel betekent, antwoordt deze: 'De negende droom begint na elk eind'. Enkele bladzijde later, met een aardbeving van 7,3 op de schaal van Richter, eindigt de roman. Wat volgt is Hoofdstuk Negen, dat bestaat uit een lege bladzijde.

De implicatie is duidelijk: het invullen van de negende droom is aan de lezer zelf. Want het is Mitchells overtuiging dat de functie van de roman niet alleen ligt in het bevredigen van de behoefte aan verbeelding bij de lezer, maar ook in het stimuleren ervan.

DroomNummerNegen is geen boek voor wie uit is op een lineaire vertelling, waarin een plot wordt opgezet en afgewikkeld. Het is een roman die sterk appelleert aan de 21ste-eeuwse gefragmenteerde en verzapte verbeeldingskracht. Als dat ingewikkeld en pretentieus klinkt: geldt niet hetzelfde voor menige Lennon-song?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden