Lieve geitenneukers en quinoakutten

Niemand kan nog een beetje mooi beledigen, vindt Stella Bergsma. Een snelcursus kunstkwetsen aan de hand van oude meesters.

Beeld Thinkstock

Lieve geitenneukers, hoerenzonen, kankerwijven en quinoakutten. U leest dit stuk in een dagblad. Dagbladen zijn de secondewijzers van de geschiedenis, zei Schopenhauer. Niet alleen zijn ze van een onedeler metaal gemaakt, doorgaans zijn ze ook minder nauwkeurig.

Zijn opmerking is uiteraard bedoeld als belediging aan het adres van de kranten en het is ook meteen een goed voorbeeld van vier van de vijf criteria die ik zou willen suggereren voor de perfect esthetische kleinering, het artistieke affront. Want, mijn beste semi-intellectuele prulbladlezers met jullie ostentatief scheve brilletjes op de bejaarde mopsneuzen, geef toe: er moet iets gebeuren. Niemand kan nog een beetje mooi beledigen. Kunstzinnig krenken. Een fijne verbale veeg uit de pan geven.

Het is droevig en vooral lammenadig gesteld met de toon van ons debat. Waar je ooit om de ogen werd geslagen met de meest schitterende polemieken, zie je nu alleen maar lui twittergetrol. Een beetje wildschelderij hier en daar en kleinzielig gekreun over klaagnegers. Het internet heeft er voor gezorgd dat de drempel om iets in de openbaarheid te zeggen zo laag is geworden dat niemand zijn best er meer voor lijkt te doen. Zelfs onze satirici komen niet verder dan manke kinderrijmpjes of de standaardverwijzingen naar seks. In plaats van elkaar eens genadeloos in ongenade te brengen, doen we aan een soort van letterbraken.

Maar geen nood, kwartjesklagende blendlebaby's - want laat ik me ook, of juist, tot jullie richten. Hier een snelle cursus goed beledigen. Hooghumiliëren voor lager opgeleiden. Ik heb de geschiedenis van de retorica er eens op nageslagen, van Aristoteles tot, laten we zeggen, kleuterdichter Böhmermann en vervolgens vijf criteria opgesteld waarmee ook u weer kunt kunstkwetsen en figuurfnuiken. Ik zal ze illustreren aan de hand van wat echte beledigmeesters.

I

Het eerste criterium is originaliteit of creativiteit. Schopenhauer bedacht een treffende metafoor voor dagbladen die nog niet eerder was bedacht. Originaliteit maakt een belediging goed, omdat de beledigde verrast wordt, waardoor het insult beter kan aankomen. Clichébeledigingen hebben eerder de neiging om te irriteren dan doel te raken. Simpelweg schelden, aan uitwerpselen of ziektes refereren, of mensen proberen te vernederen met seks of ras, zijn toch een beetje de equivalenten van je dronken oom op een feestje die je aan zijn vinger moet trekken. Hoe vaak ik als feministe 'mens ga koken' heb gehoord, is niet op mijn pannenset na te tellen. Dan ben ik toch echt veel liever lid van de onwelriekende gleuvenbrigade, zoals grootmeester Komrij ons feminazi's ooit noemde.

II

Komrij voldoet daarmee meteen ook aan het tweede criterium der schoonschenderij: virtuositeit. Zijn uitspraak is poëtisch, is een taalvondst en heeft een prettig ritme. Ook Schopenhauer blinkt uit in taalvaardigheid met zijn dagbladdis. Andere beledigvirtuozen zijn bijvoorbeeld Oscar Wilde: Some cause happiness wherever they go; others whenever they go. En natuurlijk flamboyant verbaal verkrachter William Shakespeare: Sblood, you starveling, you elf-skin, you dried neat's tongue, you bull's pizzle, you stock-fish! O for breath to utter what is like thee! You tailor's-yard, you sheath, you bowcase; you vile standing-tuck! (uit Henry IV).

Oscar Wilde. Beeld AP

III

Het derde criterium is subtiliteit. Als de belediging er niet al te dik bovenop ligt, raakt hij juist op een dieper niveau. Britten zijn hier in de regel erg goed in. Een voorbeeld wordt geleverd door de koning van de repliek, Winston Churchill. Toen George Bernard Shaw hem via een brief uitnodigde voor zijn toneelstuk met de tekst: I am enclosing two tickets to the first night of my new play; bring a friend... if you have one, antwoordde hij: Cannot possibly attend first night; will attend second, if there is one. Ook Dorothy Parker was een echte fijnschender. Over een aartsrivale zei ze slechts: 'Hello', she lied. Een schitterend geraffineerde belediging. Het zegt heel veel in weinig woorden. Ze schildert hiermee eigenlijk een vrouw die zo nep is dat ze al liegt bij de meest eenvoudige begroeting. De allermooiste beledigingen zijn zó subtiel, dat iemand pas later door heeft beledigd te zijn. Dat lukt met het omgekeerde compliment. Wagner's music is better than it sounds, zei Mark Twain. Andy Warhol is the only genius I've ever known with an IQ of 60, aldus grootgriever Gore Vidal.

IV

Als vierde is waarachtigheid een goede graadmeter. Waar de belediging de waarheid raakt, daar is de krenking het grootst. De echte kwetsuur ontstaat natuurlijk als iemand iets beweert wat je schoorvoetend moet erkennen. Als je geen geiten of moeders neukt, komt een belediging die iets dergelijks suggereert maar nauwelijks aan. Iemand jongenshoer noemen en suggereren dat je nog een pijpbeurt van hem krijgt, heeft hoogstens een licht schokkende of absurdistische kwaliteit. Zegt iemand echter iets wat waar is, dan doet dat pijn. Sir, you are drunk, schijnt Bessie Braddock tegen een beschonken Churchill gezegd te hebben. And you, madam, are ugly. But in the morning, I shall be sober.

V

En tot slot het enige criterium waaraan het citaat van mislukt filosoof en gelukt misantroop Schopenhauer niet voldoet: humor of geestigheid. Wanneer een belediging grappig is, is zij treffender dan wanneer zij dat niet is. Zij bereikt meer mensen en krijgt meer positieve respons. Het allermooiste is de belediging die zo grappig is dat de beledigde niet anders kan dan meelachen. Dat is pas je kunst verstaan. Is je favoriete vijand dood? Geen zorg, ook postuum kun je nog fraai vernederen. Zo vertelde Mark Twain dat hij niet naar de begrafenis van een gehate kennis kon, maar wel een mooie brief had gestuurd waarin hij het evenement 'goedkeurde.' En zo ziet u, waarde witjoekels, zwartkreuners, penisgemankeerden en grootclittigen: er is hoop.

Doe uw best. Maak het Twitter- en medialandschap weer eens wat luisterrijker. Tart in plaats van te trollen. Hoon hoger! Zorg dat u Erdogans nano-ego met voeten treedt, zonder dat hij u kan landarresteren. Geef omgekeerde complimenten, subtiele kwinkslagen en wees een waardige tegenstander in het debat. Waar wacht u nog op? Slijp uw toetsenbord en typ met scherp.

Weet u niets of niemand te beledigen? Neem mij dan, of dit stuk. Dit veel te lange prulgeschrift met zijn lego-plakwoorden. Alsof je een baby in een ballenbak met scrabbleletters hebt gezet.

Stella Bergsma is zangeres en schrijfster. Dit jaar verscheen van haar de roman Pussy album (Nijgh & Van Ditmar; euro 19,99).

'Zorg dat u Erdogans nano-ego met voeten treedt, zonder dat hij u kan landarresteren'. Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden