Lieve Ernst, ik ben bang

DOE MAAR maakte rebelse liedjes voor 13 1/2 jarigen..

ALS EEN TRAAN wilde ze worden geboren. In zíjn ogen. Ze wilde leven op zijn wangen, sterven op zijn lippen.

Lieve Ernst zou dat vast wel begrijpen.

'Maak je een liedje met m'n naam erin?', vroeg een collega-fan. 'Liefst een lekker, slow liefdesliedje.'

Soms gaf Ernst antwoord, maar meestal niet - honderden brieven per week, en met zijn verjaardag eind mei ging het per kilo.

Sommige meisjes vreesden met grote vreze dat hij stiekem toch antwoord had gegeven, in Zoek het zelf maar uit, op de lp 4US: 'Ik ben de man niet die jij zou willen, Ik ben de man niet die jij zoekt.'

Doe Maar was toen, in 1983, allang niet meer zo blij als vroeger. Als ze naar de tandarts moesten, gingen ze naar Engeland (kostte minder tijd), als ze een plaat wilden opnemen, zeiden ze dat ze op wintersportvakantie waren.

Doe Maar was niet meer het ludieke bandje dat Ernst Jansz - voorheen zanger, toetsenist en wasbordspeler bij CCC Inc. - in 1978 voor ogen had gehad. 'We doen geen grote investeringen', paaide Ernst de manager die er geen zin in had. 'We houden het leuk en klein.'

De vier (toen nog Ernst Jansz toetsen en zang, Piet Dekker op bas, Carel Copier op drums, en Jan Hendriks op gitaar) verdienden honderd gulden per week. In de hoogtijdagen zou een optreden zeker tienduizend gulden kosten. Jan Pijnenburg op drums (of René van Collum toen Jan revalideerde van een ernstig auto-ongeluk), en bovenal sinds de zomer van 1980 met Henny Vrienten (begeleider van Boudewijn de Groot en componist voor Frank & Mirella) achter de microfoon en op bas.

En Vrienten, 32 jaar en smoorverliefd op zijn nieuwe vriendin, wilde in elk geval zijn hypotheek kunnen betalen met muziek maken.

Dat ging zomaar niet. Niemand had interesse in de demo's van 32 jaar (Sinds 1 dag of 2) en Smoorverliefd. En de lp Skunk - het tweede album, maar het eerste in de nieuwe bezetting - sloeg aanvankelijk niet aan. Jaren later zou Vrienten in De Groene Amsterdammer zeggen: 'We stonden calypso's en reggaes te spelen omdat we zelf op die muziek kickten. En daar gebéurde ineens iets. Maar waarom?'

Maar waarom.

Toeval - altijd een antwoord.

Skunk (ska, punk en drugs in één woord) werd VARA's Dag-Elpee. Frits Spits zag Doe Maar wel zitten. De single 32 Jaar (Sinds 1 dag of 2) kwam uit vlak na de dood van Bob Marley (11 mei 1981). Reggae-achtige muziek en ska was sowieso in: The Specials, The Police, UB 40.

Ernst Jansz, destijds: 'We zingen in het Nederlands, we zijn goed met elkaar bezig, dat stralen we op het podium uit, en we zien er goed uit.'

'Een beetje braaf en een beetje stout', oordeelt OOR-journalist Tom Engelshoven, zelf twintig jaar toen de band triomfeerde, in Doe Maar - Het virus, het boek, dat volgende week verschijnt. 'Hun muziek bezit een vreemde mengeling van vrolijkheid en flair, van idealisme en lulligheid, van geile vrijgevochtenheid en tobberige kwetsbaarheid, van passie en kilheid, van cool en provincialisme.'

Lieve rebellie, soms op Sinterklaasrijm.

De single Doris Day, door Doe Maar zelf afgedaan als niemendalletje, bleek de echte doorbraak in maart 1982:

Hé, er is geen bal op de tv,

Alleen een film met Doris Day,

En wat dacht je van net 2,

Ein Wiener Operette, nee!

Henny Vrienten: 'Mijn God, mag ik ook eens lachen? Ik schrijf ook wel eens een nummer dat gewoon lekker rijmt. En op Hé kun je uren doorgaan.'

De single kwam tot nummer 9 in de Top 40, die werd aangevoerd door The Lion Sleeps Tonight van Tight Fit. Later dat jaar zou Is dit alles ook tot de negende plek reiken, maar de rage was in die zomer vooral af te lezen aan de albumlijst: Doris Day en andere stukken en de herontdekte Skunk domineerden de topvijf.

Het was de zomer van June Lodge met Someone Loves You Honey. Het was de tijd waarin Toontje Lager (Net als in de film) en Het Goede Doel (België, Vriendschap) meeliftten met het succes van Doe Maar - de eerste golf Nederlandstalige pop was daar.

En wat er toen wél op de tv was, op 1 of 2: Lou Grant, Babbelonië, en Dallas.

De Doe Maar-jaren waren de jaren van J.R. en E.T., van Toppop, Nederland Muziekland en Op Volle Toeren. ABBA verdween door de achterdeur, je was disco, rasta, punk, metalhead of new wave.

Krakers hullen zich in PLO-sjaal, de staat van beleg wordt afgekondigd in Polen, een IKON-filmploeg loopt in San Salvador in een hinderlaag, Argentinië capituleert in de Falkland-oorlog. De Decembermoorden in Suriname, de groeiende jeugdwerkloosheid, en - als constante factor - de Koude Oorlog en de kernbewapening.

Amsterdam, 21 november 1981: 400 duizend mensen protesteren onder leiding van Mient-Jan Faber tegen de plaatsing van kruisraketten in Europa. Den Haag, 29 oktober 1983: 550 duizend demonstranten, nu met Sienie Strikwerda voorop. Precíes daar tussenin, 27 november 1982: De Bom, de grootste hit van Doe Maar, verdringt Pass the Dutchie (The Musical Youth) van de eerste plaats.

Carrière maken (voordat de bom valt),

Werken aan mijn toekomst (voordat de bom valt),

Ik ren door mijn agenda (voordat de bom valt),

Veilig in het ziekenfonds (voordat de bom valt).

'Lieve Ernst, ik ben bang', schreef een meisje uit Nederweert. 'Verschrikkelijk bang voor alles wat er op de wereld gebeurt. Alles gaat om drugs, wapens, vervuiling, werkloosheid en misdaad. Maar vooral ben ik bang voor de computers.'

Het meisje dat deze brief schreef - het Nationaal Pop Instituut in Amsterdam heeft er vele in bewaring - was er vermoedelijk niet bij op het Museumplein of op het Malieveld. Maar het nummer gáát niet over kernbewapening, verdedigde Jansz zich altijd. Tegen Vrij Nederland, begin 1983: 'Uitgangspunt van mijn leven is: morgen ben ik dood, dus moet ik vandaag de dingen doen die ik wil doen.'

En zo koppelde hij een wereldprobleem aan alledaagse problemen van een werkende dertiger, maar ook aan die van zijn 12- tot 15-jarige fans:

Je moet nog huiswerk maken (voordat de bom valt),

Een diploma halen (voordat de bom valt),

E = mc² (voordat de bom valt),

Mit nach nebst nächts samt bei seit von zu zuwider entgegen ausser aus. . .

En welke tiener heeft zich nooit geërgerd aan zijn pa? ('Knoop je jas dicht, doe een das om, was eerst je handen' in Pa, de andere nummer 1-hit, februari 1983). En is het niet heerlijk om luid in de zaal te vloeken - 'Heroïne godverdomme, heroïne godverdomme, heroïne godverdomme'?

'Ik heb een hekel aan al die stomme ouders', aldus een 16-jarig meisje uit Santpoort. 'M'n vader zit te zeiken dat jullie onbeschoft zijn. Mijn ouders zijn zo conservatief als de pest. Wat moet ik doen? Geef me alsjeblieft raad, moet ik weer weglopen of naar iemand of iets schrijven. . .?'

Het was óf Ernst óf Henny. Wie echt op Ernst was, vond Henny 'een verwaande kwast', 'een blaasbalg'.

Ernst Jansz en Henny Vrienten waren als vrienden om de hoek. Jongens wilden de apparatuur wel even lenen om op het schoolfeest hun playbackshow wat te 'perfectioneren'. De meisjes zagen in hen een penvriend, eventueel toekomstig minnaar. Of minimaal kennissen dan, zo leert een doctoraalscriptie communicatiewetenschappen (Verliefd op een posterman) uit 1993. Gemiddelde leeftijd van Ernst-aanbidders: 13 jaar en 5 maanden.

'Kom je op mijn verjaardag?'

'Kom je op weg naar het concert volgende week gezellig een kopje koffie drinken?'

Eén jongen vertrouwde het blad Muziek Parade toe: 'Ik vind Doe Maar leuk omdat de meisjes flauwvallen.'

De adoratie zou Doe Maar uiteindelijk opbreken. Ernst Jansz spande prikkeldraad om zijn erf, en tóch stonden er hele schoolklassen in zijn woonkamer, en lagen er giechelende meisjes in de bosjes. Soms duurde het uren voor ze na een concert veilig konden vertrekken.

Vrienten, in maart 1984, een maand na het besluit tot opheffing: 'Ik durfde me nauwelijks meer te bewegen op het toneel. Als ik even begon te swingen, vielen de meisjes al flauw.' Op het laatst droeg hij een pak met stropdas - misschien schiep dat nog wat afstand. 'Ik werd iemand anders, deed mezelf geweld aan.'

Bovendien, Doe Maar speelde steeds maar weer dezelfde nummers. Op verzoek van de zaal, die een titel scandeerde, en vervolgens zo hard meezong dat maar weinigen iets van Doe Maar zelf moeten hebben kunnen horen.

Wat ook raar was, tienjarige meisjes die luidkeels verkondigden: Ik loop m'n lul achterna.

Een persstop in 1983 mocht niet baten. Sterker nog, nu konden de roddelbladen pas écht uitpakken. De Privé: 'Het vreemde is dat Henny's minnaressen elkaar niet de ogen uitkrabben van jalouzie, maar de beste vriendinnen lijken te zijn. Zo gaan ze dikwijls samen inkopen doen in het centrum van de stad. Henny zelf winkelt nooit met hen mee. Hij zondert zichzelf van de buitenwereld af in zijn huis, waar hij volgens buurtgenoten niets anders doet dan slapen en videofilms kijken.'

En dan die appel.

Tegen de kin van Vrienten, Pinkpop 1983. Doe Maar - hoofdact naast Nena, Fun Boy Three, en de Simple Minds - werd het hele optreden bekogeld met appels en sinaasappels. Meisjes vooraan kregen ze tegen het achterhoofd.

De anti-Doe Maar stemming groeide. Skinheads loofden een prijs uit voor het staartje van Vrienten, meer en meer jongeren wilden niet meer thuiskomen met het verhaal dat bij hún band vooral kleine meisjes flauwvielen.

In de platenverkoop was de grote hausse na de zomer van 1983 voorbij. 4US (platina in de voorverkoop) verdween uit de lijst, en de laatste single Macho ('Was ik maar een vrouw, dan breide ik met jou') bleef begin 1984 in de Top 40 steken op een twaalfde plek.

Het succes was groot, maar compact. Geen vijf jaar triomfen, zoals het achteraf lijkt, maar twee, van Doris Day in het voorjaar van 1982 tot de twee afscheidsconcerten op 14 april 1984 in Den Bosch.

Evengoed: Doe Maar De Dertigers (De Vijftigers beginnen zaterdag met een try-out in Enschede) hebben zo'n 750 duizend lp's en 500 duizend singles verkocht. Er gingen naar schatting vijf miljoen buttons over de toonbank, honderdduizenden pols- en haarbanden, T-shirts en stofstickers. Ook bij de afscheidsconcerten vielen honderden meisjes flauw en stonden ouders verontrust bij de uitgang van de Maaspoort te wachten. ('Mama, is heroïne vergif?' 'Ja schat, daarmee kun je het wel vergelijken.')

Tranen, wanhoop, verslagenheid. Doorgelopen potloodstreepjes onder de ogen, gifgroen en roze liepen door elkaar. De Hitkrant ('Hoe kon dít gebeuren?') had al gemeld dat fans met zelfmoord dreigden, sommigen bereidden een Doe Maar-begrafenis voor.

Wat nu?!

Iets anders.

Een dertienjarig meisje uit Leiden biechtte Ernst op dat ze fan is geworden van de Shorts (Comment ça va). 'Je vraagt je misschien af wat dat met Doe Maar te maken heeft! Nou kijk. Ik ben Shorts-fan geworden omdat ze vlak bij mij wonen. Ik bedoel, jullie wonen helemaal in het Zuiden en ik in de Randstad. . . Nu weet ik niet hoe jullie in het echt zijn, dat weet ik van de Shorts wel.'

Lieve Ernst zal dat vast wel hebben begrepen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden