Liegen over een katjesmoord

Aan het begin haar tweede roman, Waar je valt (Carry Me Down), schetst M.J. Hyland een buitengewoon vredig huiselijk tafereel, ergens in het landelijke Ierland van de vroege jaren zeventig....

Hans Bouman

John Egan, de ik-figuur, zit samen met zijn ouders aan de keukentafel te lezen. Het is winter. John zit vlak bij het warme fornuis, er staat een pot thee op tafel en iedereen heeft een bord boterhammen voor zijn neus.

Achter deze ‘toen was geluk heel gewoon’-façade broeit het. Een vroege waarschuwing hiervoor komt wanneer Johns vader een nest pasgeboren katjes afmaakt en John zich verplicht voelt daarbij aanwezig te zijn om aan te tonen dat hij geen mietje is.

Vader stopt de katjes in een zak die hij in de met heet water gevulde badkuip gooit. Wanneer dit niet afdoende blijkt, gooit hij de zak leeg op de badkamervloer en slaat de schedeltjes van de diertjes één voor één kapot tegen de rand van het bad. John moet overgeven, maar om een andere reden dan je op het eerste gezicht zou denken.

John is pas elf, maar al 1.71 meter lang en groeit nog altijd spectaculair. Hij is geobsedeerd door het Guinness Book of Records – hij bezit alle uitgaven, behalve die van 1959 – en hoopt ook zelf een keer in het boek te worden vermeld. Niet vanwege zijn lengte, want John weet natuurlijk heel goed dat de langste man ter wereld op zijn elfde al 1.97 meter was.

Nee, hij meent te beschikken over de gave om leugens te herkennen. Zodra iemand een onwaarheid vertelt, gaan zijn oren en nek gloeien en wordt hij misselijk. Dat was ook de reden waarom hij moest overgeven bij de dood van de pasgeboren katjes. Hij vroeg zijn vader bij die gelegenheid of het afmaken van de diertjes hem niet verdrietig stemde. Deze antwoordde van niet, maar John voelde de onoprechtheid van dat antwoord.

In een aantal opzichten doet John denken aan Oskar uit Jonathan Safran Foers roman Extremely Loud & Incredibly Close. Zoals Oskar voortdurend brieven schrijft aan Stephen Hawking, voorziet John de redactie van het Guinness Book met grote regelmaat van post. Beiden geven hun bevindingen een plaats in een zelfgecreëerde alternatieve werkelijkheid, die geregeld botst met de werkelijkheid van de volwassenen. Hyland gaat daarin overigens minder ver dan Foer.

John en zijn ouders wonen in bij zijn oma. Zijn vader is een aantal jaren tevoren werkloos geworden en studeert nu voor zijn toelatingsexamen aan Trinity College (zo gaat althans het verhaal), waar hij criminologie wil gaan studeren. Johns moeder moet voor het inkomen zorgen.

Van meet af aan is duidelijk dat John vooral een sterke emotionele band heeft met zijn moeder. Als hij op zoek naar geborgenheid bij zijn moeder in bed kruipt – wat herhaaldelijk voorkomt – heeft dat onmiskenbaar een oedipale ondertoon, waarvan John zich niet bewust is, maar zijn moeder des temeer.

Hylands beschrijvingen van Johns dagelijks leven op school zijn overtuigend in hun details, waarbij goed te merken is dat de (nu in Australië wonende) auteur haar jeugd in Ierland heeft doorgebracht.

Na een conflict met oma verhuist het gezin naar een ellendige hoogbouwflat in een achterbuurt van Dublin. Johns relatie met zijn vader verslechtert verder, en uiteindelijk neemt hij zijn moeder in vertrouwen over iets dat hij over zijn vader heeft ontdekt.

Dit leidt ertoe dat Johns vader de flat verlaat en hij alleen met zijn moeder achterblijft. Niet lang daarna volgt een cruciale, helaas slechts ten dele geloofwaardige scène, die zowel de climax van het boek vormt als het definitieve afscheid van Johns jeugd markeert.

Net als in haar debuut Hoe het licht binnenvalt (How the Light Gets in) bewijst Hyland hier dat ze met veel empathie en kennis van zaken kan schrijven over het roerige schemergebied tussen kind en volwassen zijn. Dat het boek niet altijd even strak is gecomponeerd en de nodige herhalingen bevat, neem je daarbij voor lief.

Hans Bouman

M.J. Hyland: Waar je valtVertaald uit het Engels door Guido GolükeMouria304 pagina’seuro 18,90ISBN 90 458 4913 5Vertaald uit het Engels door Guido GolükeMouria304 pagina’seuro 18,90ISBN 90 458 4913 5

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden