INTERVIEW

Liefde op het eerste gezicht bij de casting van Dheepan

Ze verstaan elkaar amper, de Fransman Jacques Audiard en voormalig Tamiltijger Jesuthasan Antonythasan. Regisseur en acteur over hun desondanks vruchtbare samenwerking voor Dheepan.

Jesuthasan Antonythasan en Jacques Audiard. Beeld Linda Stulic

Of zijn hoofdrolspeler wel eens echt iemand heeft gedood? Jacques Audiard (63) kijkt de journalist tegenover hem aan alsof die iets heel raars zegt. 'Alors, dat vráág je toch niet zomaar? O, trouwens: heb jij wel eens iemand gedood?' De Franse filmer schudt het hoofd. 'De oorlog die hij meemaakte was verschrikkelijk, dus ik neem aan van wel. Aan de andere kant... hij houdt van mensen. Hij is zachtaardig, charmant, ironisch en intelligent. Hmm, ik weet niet of dit valide argumenten zijn. Ik weet het niet! Hij is gereserveerd. Ik steek meer op van de interviews met hem dan van de gesprekken die we samen voeren.'

Het onderwerp van gesprek, de Tamilvluchteling, ex-soldaat, acteur en schrijver Jesuthasan Antonythasan (48), zit iets verderop in het hotel aan de Amsterdamse gracht, naast zijn tolk. Een onmogelijk te peilen man en niet enkel vanwege de taalbarrière. Voorzien van een permanente frons en een blik die voortdurend verspringt: grimmig, onbewogen, giechelig.

Vier sterren

Dheepan is een intrigerend onderdeel van Audiards onderzoek naar de overlevingsdrang van de mens. Niet zijn beste film, maar nog steeds goed. Langzaam, maar trefzeker trekt Audiard het net strak om deze drie fantastische debutanten schrijft Floortje Smit in haar recensie.

Kritische blik

Bij de directe vraag over zijn oorlogsverleden verstrakt het gelaat. 'Ik zat bij een guerrilla-afdeling van de Tamiltijgers, dat waren destijds de beste guerrillastrijders van Azië. Met slechts zo'n duizend man controleerden we een enorm gebied. Uiteraard vielen er doden.'

Als trotskist speelde Antonythasan propagandatheater voor de Tamils, voor hij op zijn 16de de wapens opnam. 'Ik was jong. Inmiddels denk ik dat de gewapende strijd verkeerd is. Nu, als schrijver, sta ik bekend omwille van mijn kritische kijk op zowel het Sri Lankaanse regime als de Tijgers. Dan denkt u vast: dat is makkelijk, want er zijn geen Tijgers meer. Maar ik bekritiseer de Tijgers al twintig jaar. Ik was de eerste die uit de beweging stapte en een boek over ze schreef.'

Audiard en Antonythasan brachten afgelopen weekeinde een bliksembezoek aan Amsterdam ter promotie van hun speelfilm, die afgelopen mei in Cannes werd geëerd met de Palme d'Or. In Dheepan belandt een ex-Tamiltijger vers uit de oorlog in de Franse achterbuurt, met vrouw en kind die zijn vrouw en kind niet zijn - de migratiedienst werd beduveld.

Western

Afgelopen week werd Jacques Audiards volgende speelfilmproject aangekondigd: de verfilming van The Sisters Brothers, een roman van de Canadees Patrick deWitt. En een western. Het is de eerste Engels gesproken speelfilm van de Franse filmmaker, die internationaal grote successen vierde met Un prophète en De rouille et d'os.

De western is momenteel weer populair onder filmmakers, weet ook Audiard. 'Het is in de mode, mogelijk vanwege een postmoderne kijk. Dat is niet per se mijn blik, overigens. Voor mijn gevoel worden westerns als snel iets te maniëristisch. Bon. We zullen zien.'

Liefde op het eerste gezicht

Dat Antonythasan een soortgelijk oorlogsverleden heeft als het personage dat hij speelt, en ook enige tijd als straatverkoper werkte, wist Audiard niet toen hij de acteur ontmoette bij een eerste casting. 'Ik viel terstond voor zijn glimlach, voor zijn wat onhandige manier van bewegen. Bon: het was liefde op het eerste gezicht. Maar uit ervaring weet ik dat je liefde op het eerste gezicht moet wantrouwen, bij een casting althans. Dit kan gewoon niet, zei ik tot mezelf. Daarna heb ik nog zo'n tweehonderd mensen gezien voor de hoofdrol. Bizar. Maar Shoba (Antonythasan publiceert onder het pseudoniem Shobasakthi, red.) was perfect. Niet cliché-mannelijk, niet viriel zelfs.'

Toch geloof je direct dat hij in staat is tot geweld, op doek althans.

'Ja. Dat is zo.'

Dheepan wordt gecategoriseerd en aangeprezen als 'migrantendrama', iets wat Audiard maar matig bevalt. Het is óók een wraakfilm, in Scorsese- vigilante-stijl. En, misschien nog het meest: een liefdesgeschiedenis. Dat hij voortdurend wordt gevraagd naar zijn mening over de migratieproblematiek, stoort de cineast. 'We gaan praten over cinema hè?', is het eerste wat hij zegt als hij plaatsneemt tegenover de interviewer. 'En níét over de maatschappelijke actualiteit.'

Hij maakte het al vaker mee: na het succes van zijn licht surreële en rauwe drama Un prophète (2009) werd Audiard plots beschouwd als kenner van het Franse gevangenissysteem. 'Die gevangenis in die film was nagebouwd, niet echt. Natuurlijk bezocht ik ter voorbereiding een echte gevangenis, maar ik eigen me het recht toe om te zeggen: het is een decor, een decor van mijn film. Ik doe research, maar als ik me daar te veel op baseer, werkt dat verstikkend: uiteindelijk moet de fictie het overnemen. Mijn personages zijn hooguit echt als vertrekpunt. Zitten we eenmaal in de filmvertelling dan voorzie ik ze van mythische proporties, ik maak helden van ze.' Die helden zijn niet altijd even sympathiek. 'Ik heb een voorkeur voor personages die zich op de grens bewegen. Je kunt het publiek laten houden van iemand die niet aimabel is. Dat is wat me fascineert. Kijk naar al die series op Netflix en HBO: alleen maar slechte en negatieve personages, die we massaal omarmen. House of Cards? Dat is een appreciatie van verraad. The Sopranos? Daar wordt de misdaad omarmd. Daarbij vergeleken vallen mijn personages nog mee. En: die van mij eindigen altijd beter dan ze begonnen, ze pikken iets op. Je kunt constateren dat mijn films een pedagogisch tintje hebben.'

Jesuthasan wil er wel iets over zeggen, over die vluchtelingen. 'Ze hebben een verkeerd beeld van Europa, ze denken dat als je hier eenmaal bent, dat je het dan voor elkaar hebt. Als ik dezelfde inspanning had verricht in Sri Lanka als in Frankrijk, dus om vier uur 's ochtends op en tegen twaalf uur 's nachts het werk neerleggen, dan was ik in Sri Lanka miljonair geworden. Let wel: ik heb het over toen. Nu, met de globalisering, is het in India en Sri Lanka niet veel anders dan hier.'

Wonderlijke situaties

Voor Dheepan zocht Audiard een personage dat zich zo ver mogelijk bevond van de 'francophonie', de verzamelde landen waar Frans wordt gesproken. 'Tamils waren geschikt. Je ziet ze in Parijs op straat, als rozenverkopers en zo, maar je weet niks van ze. Maar het had voor mij ook een totaal andere herkomst kunnen zijn. Hoe dan ook: een complete vreemdeling. Mensen vragen me of ik een 'politieke' film hebt gemaakt, in groter verband. Maar ze zien niet in wat er werkelijk politiek aan is: dat we een Franse film hebben gemaakt waarin Tamil wordt gesproken, waarin de personages niet Frans hoeven te spreken. Dát is mijn politieke daad.'

Op de set leidde het taalprobleem soms tot wonderlijke situaties. 'Dan sprak ik uitgebreid met Antonythasan over wat ik wilde en knikte hij ja ja ja, om vervolgens iets anders te doen. Meestal wel iets moois.'

Of Antonythasan zijn acteercarrière na Dheepan voortzet, is onzeker. Grote verwachtingen heeft hij niet. 'Ik schrijf liever dan dat ik acteer, schrijven is voor mij als ademhalen. Sowieso wens ik niet in commerciële films op te treden.'

Dat er in Dheepan een goede 80 procent Tamil wordt gesproken, mag een inzending namens Frankrijk voor de Oscars niet hinderen; sinds 2006 hoeft de taal in de categorie beste niet-Engelstalige film niet meer te corresponderen met het desbetreffende land. De Fransman, die werd genomineerd voor Un prophète maar niet won, reageert vol dedain als de Amerikaanse prijs ter sprake komt. 'Ingezonden voor de Oscars? Dat interesseert me geen bal - je m'en fous. Ze doen maar, of niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden