INTERVIEW

'Liefde maakt kwetsbaar, het maakt je soms knettergek'

Haar regiedebuut Out of Love gaat over een destructieve relatie. De Volkskrant sprak Paloma Aguilera Valdebenito ( 33 ) over het grijze gebied tussen liefde en geweld.

Beeld Linda Stulic

Liefde gaat soms gepaard met blauwe plekken. Heftige passie kan gevaarlijk dicht aan agressie grenzen. Het is in zekere zin een taboe: als geliefden elkaar te lijf gaan, heet het al snel huiselijk geweld - een definitie die geen ruimte laat voor nuances. 'Toch is er een groot grijs gebied', stelt Paloma Aguilera Valdebenito. De 33-jarige scenarioschrijver en regisseur onderzoekt het in haar geslaagde speelfilmdebuut Out of Love, waarin de Griekse Varya en de Russische Nikolai intens verliefd zijn, maar elkaar ook tot het uiterste tarten.

'Liefde maakt kwetsbaar', zegt Aguilera (Nederlandse moeder, Chileense vader, ze groeide op in Amsterdam). 'Het maakt je soms knettergek. Ik wilde de lelijke kanten ervan laten zien, het tegenstrijdige gedrag dat bij verliefdheid hoort. De donkere binnenkant van de liefde.'

Donker wordt het zeker in Out of Love. Varya en Nikolai weten precies hoe ze de ander moeten raken. 'Wat is je grootste angst?', vraagt Varya in een vroeg stadium van de relatie in een openhartig gesprek, om Nikolai later bij een ruzie keihard met zijn antwoord te confronteren. Onder de gordel, zo'n aanval, net zoals de reactie van Nikolai, die moeite heeft zijn handen thuis te houden.

Machteloos

Een man mag een vrouw niet slaan, daarover is iedereen het wel eens. Maar, vroeg Aguilera zich af, hoever mag een vrouw dan gaan? 'In damesbladen wordt altijd zo zwart-wit gesteld dat je meteen bij je vriend of man weg moet zodra hij een vinger naar je uitsteekt. Alsof de vrouw altijd alleen een slachtoffer is. Ik denk dat in veel destructieve relaties niet zo'n simpele rolverdeling aan te wijzen is. En wanneer wordt een relatie eigenlijk ongezond? Het is helemaal niet duidelijk waar de grens ligt.'

Een gevoelig onderwerp, daarvan is Aguilera zich bewust. 'Iedereen kijkt er anders tegenaan, het is persoonlijk. Mijn fascinatie voor het thema ontstond vanuit mijn eigen ervaringen, maar ook die van vrienden. Ik heb met veel mensen gepraat en merkte dat er vaak geheimen bovenkwamen. Iemand van wie ik het totaal niet had verwacht, zei bijvoorbeeld: ik heb wel eens een mes naar mijn vriend gegooid.'

In Out of Love is Varya, die in haar werk als thuishulp juist zo geduldig is, degene die haar vriend steeds opnieuw op de proef stelt. Ze doet het uit onzekerheid en tegen alle logica in, alsof ze Nikolai dichtbij probeert te houden door hem van zich af te duwen. 'Ze verliest zichzelf helemaal in hem', legt Aguilera uit. 'Everything is you, zegt ze tegen Nikolai: alles draait voor haar om hem. Dat is mooi, maar ook gevaarlijk. Ze voelt zich vaak machteloos en reageert daarop door hem pijn te doen. Soms lijkt dat de enige manier.'

Recensie Out of Love (****)

Out of Love sleurt je mee in een soms ongezonde liefdesbubbel. Velissariou en Vorobyov laten de aantrekkingskracht tussen hun personages zichtbaar smeulen. Lees hier de recensie.

Liefde en geweld

Aan de andere kant lokt Nikolai haar grillige gedrag uit. 'Je kunt ook provoceren door onverschillig te zijn.' De Russische kok heeft daarnaast een woedeprobleem: 'Hij probeert zichzelf steeds onder controle te houden, maar het lukt hem niet. Daar schrikt hij enorm van.' Allebei doen ze hun best en handelen ze uit liefde, laat Out of Love zien, maar het resultaat is dat ze elkaar steeds weer kwetsen.

Dat Aguilera veel begrip toont voor haar personages, betekent niet dat ze met haar film hun gedrag wil vergoeilijken. 'Ik praat het niet goed, maar ik veroordeel het ook niet. Wat ik wil, is van binnenuit laten zien hoe het werkt. Relaties kunnen zo complex zijn, zo mysterieus. Ik ken het geweld en de destructie, mijn angsten en demonen heb ik in het scenario gestopt. Tegelijk zit er ook hoop in. Je blijft denken dat je het om kunt buigen.'

Liefde en (emotioneel) geweld overlapten al eerder in het werk van Paloma Aguilera Valdebenito. In haar korte afstudeerfilm Blijf bij me, weg (2009), genomineerd voor Beste Korte Film bij de European Film Awards, toonde ze de haat-liefdeverhouding tussen een gescheiden moeder en haar tienerdochter, op scherp gezet door de komst van een nieuwe vriend die de balans verstoort. In haar fraaie korte telefilm Entre nosotros (2011) draaide het om een beladen familiefeest, vol muziek, hartelijkheid en nauwverholen spanningen.

Overtuigend realisme

Ook in haar stijl toont de regisseur zich eigenzinnig en consequent. Ze zit haar personages dicht op de huid en vertelt het liefst fragmentarisch, waarbij voor de hand liggende mijlpalen worden overgeslagen en ogenschijnlijk onbelangrijke momenten veelzeggend blijken. Het overtuigende realisme krijgt in Out of Love haast iets claustrofobisch: alsof er geen ontsnappen mogelijk is uit de wereld van Varya en Nikolai, die alleen oog hebben voor elkaar.

Een bewuste keuze, legt Aguilera uit. Het zou te gemakkelijk zijn om de problemen in de relatie toe te schrijven aan externe factoren. Daarom bande ze die uit het scenario: alles draait om de twee geliefden, twee ontheemde zielen in een onbestemde stad. 'Ik vind dat ook wel romantisch', zegt de regisseur. 'Als je geen familie hebt, ben je elkaars familie. Maar dat symbiotische is natuurlijk ook beklemmend.'

Ontheemding speelt niet toevallig een rol in haar films. Op haar 18de vertrok Aguilera naar Parijs om een acteeropleiding te volgen. Daar bleef ze lange tijd wonen en voelde ze zich voor het eerst echt thuis. 'Ik was nooit helemaal Nederlands, maar ook niet Chileens. Mijn ouders zijn gescheiden toen ik heel jong was, mijn stiefvader komt uit Aruba, mijn zusje ging ook in Frankrijk wonen; met haar spreek ik Frans. Ik zie die gemengde achtergrond als een rijkdom, maar het blijft wel een eenzaam gevoel.'

Aguilera als actrice

Paloma Aguilera Valdebenito (1982) is behalve regisseur en scenarioschrijver ook actrice. Haar opleiding volgde ze in Parijs, voordat ze in 2005 terugkeerde naar Nederland om te studeren aan de Filmacademie. Ze speelde o.a. in televisieseries Van God Los en A'dam - E.V.A. In haar eigen films acteert ze niet. 'Het is wel bij me opgekomen', zegt ze. 'Het zou een manier zijn om precies te laten zien wat ik bedoel. Maar zodra ik Naomi Velissariou in het theater zag spelen, viel ik als een blok voor haar.' De Vlaams-Griekse Velissariou speelt in Aguilera's speelfilmdebuut Out of Love de hoofdrol naast de Rus Daniil Vorobjov (Eastern Boys, 2013).

Het huis waar Varya en Nikolai wonen, een klein appartement dat overal zou kunnen staan, moest hun anker zijn, het enige dat ze hebben. 'Als een arena, zo zag ik het huis', zegt Aguilera. 'De acteurs hebben er tijdens het maken van de film zelfs een tijdje samengewoond. Dat Varya aan het eind vertelt dat ze het huis uit moet, is natuurlijk symbolisch.' Toch wil ze het slot van Out of Love niet tragisch noemen. 'Het einde moest ook verleiden. Je thuis in iemand anders vinden, dat is de liefde, toch? Dat is heel moeilijk om los te laten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden