Liefde, daar draait alles om

Iedere kunstenaar is geïnspireerd door andere kunstenaars. Vandaag schrijfster en cabaretière Nilgün Yerli over de dertiende-eeuwse Perzische dichter Jelaluddin Rumi....

Een ‘liefdesoffensief’, daarvoor is Nilgün Yerli na drie jaar Turkije teruggekomen naar Nederland. Via de satellietschotel in haar woning in Izmir volgde ze de afgelopen jaren dagelijks de ontwikkelingen in Nederland. De snelle opmars van Geert Wilders en zijn PVV raakte haar en zo begon ze in Turkije te schrijven aan een nieuw theaterprogramma, De adem van Eva. Daarmee reist ze acht maanden lang stad en land af. In het land waar ze als 9-jarige kwam wonen en waaraan ze, zo realiseerde ze zich in Turkije meer dan ooit, haar hart heeft verpand. De drang haar stem te verheffen tegen ‘de haat die Wilders verspreidt in dit mooie landje’ deed haar besluiten weer in Nederland te gaan wonen en werken. En de stem die ze wil verheffen is niet een schelle maar een zachte die verzoening predikt.

In haar theaterprogramma vraagt Nilgün Yerli zich af hoe zij de wereld zou zien als ze er voor het eerst in rondloopt, zoals Adam en Eva deden. De verbazing die ze zou hebben over hoe mensen elkaars verschillen benadrukken terwijl er zoveel overeenkomsten zijn. En waarom er zoveel angst is en de liefde vaak ondergesneeuwd raakt, terwijl liefde nummer 1 staat op ieders verlanglijst. Yerli: ‘Mensen spreken hun liefde en waardering voor een vriend of familielid vaak pas volmondig uit als ze bij diens grafkist staan. Waarom niet eerder?

Liefde, daar draait alles om in Nilgün Yerli’s leven en werk. De kracht van liefde, meent zij, kan angst doen verdwijnen. Die overtuiging heeft ze van jongs af aan meegekregen van haar moeder. Yerli’s moeder, die stierf toen haar dochter 15 jaar was, las niet veel. Maar áls ze las, dan was dat werk van de Perzische dichter Jelaluddin Rumi. Het verhaaltje voor het slapen gaan kwam dan ook uit steevast uit een van zijn bundels. De jonge Nilgün begreep die verhalen en gedichten niet altijd, maar genoot van het ritme van de zinnen, de voor haar vaak mysterieuze boodschap én van de veiligheid die haar moeder bood met het vaste Rumi-ritueel elke avond. Eén gedicht is haar altijd bijgebleven. In haar eigen woorden:

‘Het gaat over een man die voor zich uit staart.

Een kind vraagt hem: ‘Wat ben je aan het doen?’

De man antwoordt: ‘Ik volg een gevecht in mijn hart tussen liefde en angst.’

Het kind vraagt: ‘Wie wint er?’

De man zegt: ‘Degene die ik het meest voedt.’

‘Het mooie aan het werk van Rumi is dat hij je aan het denken zet. Hij legt je niks op. Hij maakt duidelijk dat iedereen zelf verantwoordelijk is voor zijn keuzes. Zoals de starende man het kind duidelijk maakt dat het aan hem is wat hij voedt: zijn angst of zijn liefde, die hij beiden in zich heeft. Wie gevoed wordt door angst kan moeilijk liefhebben, die wordt verzwolgen door negatieve gevoelens. Wilders creëert angst voor moslims. Probeer dan nog maar een moslim lief te hebben.’

Rumi, zegt Yerli, heeft het altijd over liefde en angst, nooit over liefde en haat. Omdat haat het gevolg is van angst, denkt zij. En angst, of zo je wilt toch haat, is volgens haar inspirator alleen te bestrijden met liefde. ‘Als we niet oppassen, maak ik duidelijk in mijn theaterprogramma, dan laten we ons meeslepen door de angsten van Wilders, en dan raken we de liefde kwijt. Elke avond voel ik dat die boodschap BENG aankomt bij het publiek. Ook al raak ik op een avond in de zaal maar één man of vrouw, dan al heb ik de geest van Rumi verspreid. En daar is het mij om te doen.’

Vorige maand stuurde ze Wilders een vrachtwagen vol bloemen. Die bloemen weigerde de politicus aan te nemen. Ze heeft het er beetje moeilijk mee dat haar bedoelingen met het ‘vertederingsoffensief’ niet zo serieus zijn genomen. ‘In de uitzending van Pauw & Witteman werd er lacherig over gedaan. Freek de Jonge zei mij dat ik bij de EO moest gaan werken. Wie in Nederland praat over liefde wordt al gauw als zweverig, naïef of religieus afgeschilderd. Alsof al dat gepraat over Wilders, ook op tv, wél zin heeft. Ik geloof echt dat we Wilders van zijn eigen angsten en dus van zijn angstzaaierij kunnen afhelpen door hem te overstelpen met liefdevolle aandacht. Dan hoeft hij geen bedreiging meer te vormen voor de beschaving in Nederland.’

‘Na mijn bloemenactie ben ik overladen met emails, zoals van mensen die schreven dat ze toch maar niet op de PVV gaan stemmen juist omdát Wilders mijn bloemen weigerde. Ik sprong een gat in de lucht; is het toch niet zinloos geweest.’

Zelf heeft ze zo ook haar angsten, zegt ze. Een daarvan is contact leggen met het publiek. Angsten zijn er om te bestrijden en te overwinnen. Daarom gaat Yerli in haar nieuwste voorstelling in gesprek met toeschouwers in de zaal. Althans, dat probeert ze. De eerste avonden met het zweet in de handen, maar het gaat steeds beter, vindt ze. ‘Ik begrijp mensen niet die zeggen hun angsten te accepteren. Ik had claustrofobie en heb om daarvan af te komen vier weken lang duikles genomen in de Dominicaanse Republiek. Ik had verlatingsangst, waarschijnlijk door de vroege dood van mijn moeder, en heb een relatie gekregen met een man met bindingsangst. We hebben dus beiden iets om te overwinnen. Als dat lukt, ga je je vrijheid tegemoet.’

‘Die bevrijding van je angsten is het thema in alles wat ik heb geschreven. En dan kom ik steeds uit op hetzelfde medicijn: de liefde. Misschien ben ik vroeger gehersenspoeld door mijn moeder met alle verhalen van Rumi. Maar ik geloof niet dat ik dat betreur.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden