Lief portret van mej. Brico komt hard aan

Kunst...omdat het moet. Zaterdag, Nederland 2, 23.58 uur...

Imposant was de dirigentenbiografie die de Amerikaanse ambassade in 1954 liet rondgaan bij een AVRO-optreden van het Omroeporkest met de in Nederland geboren, Amerikaanse gastdirigent dr. A. Brico. Een waslijst van optredens met de Berliner Philharmoniker, de Metropolitan Opera, de grote orkesten in New York, San Francisco, Helsinki, Londen, Oost-Europa. Dr. Brico had óók de leiding over een conservatorium in Denver.

Het was een mirakel dat de naam Brico nog niet was doorgedrongen. Maar A. was dan ook Antonia. De dirigent Brico was mejuffrouw Brico.

Liever geen vrouw: 'Te sensationeel.' Dat zei het Concertgebouworkest, toen Eduard van Beinum haar had aanbevolen voor een gastdirectie. Mej. Brico zal wel weer een scène hebben getrapt bij haar management. Maar ze was niet anders gewend. De documentaire Antonia: portrait of a woman, in 1973 gemaakt door de folkzangeres Judy Collins, vertelt het verhaal van een muzikantendom dat keer op keer opbloeit en sneuvelt.

Als je haar Schubert ziet repeteren met haar eigen krakkemikkige 'Brico Symphony' in Denver, zie je meteen hoe goed het is. Of liever, hoe goed het had kunnen zijn, als Brico, 71 jaar oud in deze film, niet de levenslange treurnis was aangedaan van wegsturen, passeren en afwijzen. Mededeelzame slagtechniek, drang tot communiceren (Mengelberg-achtige blikken langs een kapitale neus), en vooral: contact met de muziek en een helder beeld van wat ze ermee wil.

De dirigent van het Californische blaasorkest die haar ooit waarschuwde ('Je zult nooit een kans krijgen') had ongelijk. Ze debuteerde in 1930 met succes in Berlijn.

De Philharmoniker weigerden de grap te herhalen. Brico kreeg een contract bij de Metropolitan (op voorwaarde dat ze geld betaalde ter compensatie van lege stoelen) - en werd na twee voorstellingen ontslagen, omdat de bariton J.C. Thomas weigerde onder een vrouw te zingen (het zou de aandacht van hem afleiden). Ze richtte in '34 The New York Women's Symphony Orchestra op - een experiment dat na vier jaar ontplofte toen Brico mannen tot het orkest toeliet. Ze kreeg een chefschap aangeboden in Denver - en werd gepasseerd toen men zich zorgen ging maken over de lokale zakenliedenclub.

Haar 'conservatorium in Denver' zo blijkt uit de film van haar vroegere pianoleerling Collins, is de met oorkondes en componistenbustes volgepropte huiskamer waarin de oude Brico recensies en schitterende aanbevelingsbrieven van Rubinstein, Bruno Walter en Sibelius opscharrelt, en haar herinneringen ophaalt aan Karl Muck, Bayreuth, Otto Klemperer en haar vriend Albert Schweitzer. Vijftien jaar heette ze Wilhelmina Wolthuis, tot ze ontdekte dat adoptie-ouders dat maar hadden bedacht.

Antonia is een lief mensenportret - een requisitoir dat daardoor des te harder aankomt. De TROS laat het volgen door de mooie Mengelberg-gesprekken die Hank Onrust rond 1975 voerde met oude mensen over dingen die voorbijgaan.

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden