Licht op de rivierbodem

Michael geeft een cursus 'vitaliteit in de literatuur', onder andere belichaamd door het werk van Theodore Dreiser, Kate Chopin en Stephen Crane. Deze auteurs hangen het idee aan dat de mens aan zijn grauwe, schijnbaar zinloze bestaan kan ontstijgen via fysieke of spirituele handelingen. Michael ziet er niets in. 'Individuele daden van persoonlijke bevrijding zouden iedereen bespaard moeten blijven of verboden moeten worden.'

Zoals te verwachten wekt hij met deze opvatting bij weinig studenten enthousiasme; en welbeschouwd kan hij zich daar nauwelijks druk om maken.

Als Michael in het jachtseizoen met zijn vrienden de natuur intrekt, lost hij bij voorkeur geen enkel schot. Eigenlijk is het hem meer te doen om het gevoel van kameraadschap en de stevige whiskey na afloop. Tijdens zijn laatste jachtpartij bestaat zijn voornaamste wapenfeit uit het in een rivier laten vallen van een brandende lantaarn. Het beeld dat dat achterlaat is tekenend: nutteloos licht op de bodem van de rivier, wachtend op het moment dat de batterijen op zijn.

Zelfs wie niet vertrouwd is met het werk van Robert Stone (vooral befaamd om zijn ultieme Vietnam-roman Dog Soldiers uit 1974), en diens naar verlichting, verdieping en spirituele wedergeboorte verlangende personages, voelt op zijn klompen aan dat deze Michael Ahern op de drempel van een reek schokkende gebeurtenissen moet staan. En jawel. Ze worden ingeleid door zijn kennismaking met zijn nieuwe collega-docent Lara Purcell, een bloedmooie, zojuist gescheiden vrouw, afkomstig van het (fictieve) Caribische eiland St. Trinity.

Binnen de kortste keren is Michael verliefd. Hij en Lara - die beweert 'geen ziel' te hebben - ontwikkelen een relatie die seksueel aanzienlijk verder gaat dan hij ooit met zijn echtgenote heeft beleefd: cocaïne, SM en een pistool als sex toy maken deel uit van het geheel.

Tot zover zal Schimmenbaai, zowel voor de lezers van het boek als die van deze samenvatting, vermoedelijk de indruk maken van een wat vermoeide verzameling bekende motieven. Maar dan geeft Stone zijn roman een onverwachte wending. Naarmate Michael meer over Lara te weten komt, blijkt zij een gecompliceerder figuur dan hij aanvankelijk vermoedde.

Niet alleen heeft ze ooit voor de Sovjets in Afrika gewerkt, om vervolgens over te lopen naar de Amerikanen, maar bovendien is Lara de overtuiging toegedaan dat haar inmiddels overleden broer op St. Trinity tijdens een voodoo-ritueel haar ziel heeft gestolen en deze naar de bodem van oceaan heeft gestuurd, naar de Schimmenbaai, waar zich ook de zielen van verdronken slaven bevinden.

Nu haar broer is overleden, wil Lara terug naar St. Trinity om de nodige familiezaken te regelen, maar vooral om tijdens een nieuw ritueel haar ziel te herwinnen. Ze vraagt Michael haar te vergezellen.

Wat volgt is een reeks soms bizarre, dikwijls verwarrende of ronduit hallucinatoire gebeurtenissen, die door Stones meeslepende en op grondige documentatie gestoelde vertelwijze toch overtuigen. St. Trinity is een bounty-eiland, dat in de greep is van een machtsstrijd tussen een militair regime en een groep door de Amerikanen gesteunde rebellen. Daar horen roadblocks, schietpartijen en het lokale equivalent van de Zuid-Afrikaanse neck laces (in brand gestoken autobanden om iemands nek) bij. Ondertussen roffelen de trommels van het voodoo-ritueel.

Hoogtepunt van de roman, zowel in literair opzicht als qua plotontwikkeling, vormt het tafereel waarin Michael, een ervaren duiker, Lara's bezittingen probeert te redden uit een in zee neergestort vliegtuigje. Het is een gebeurtenis waarbij de gelaten docent literatuur zijns ondanks een moment van transcendentie ondergaat.

Daarmee is Schimmenbaai nog geenszins voltooid en de gebeurtenissen die volgen zorgen ervoor dat deze roman aanzienlijk dieper en gecompliceerder is dan het verhaal van een dolende, die - geïnspireerd door iemand die op zoek is naar haar 'ziel' - dan toch het licht ziet.

Schimmenbaai is Robert Stones kortste roman tot nu toe. Niettemin neemt hij een solide plaats in in zijn oeuvre. En misschien is het geen toeval dat er tal van verwijzingen naar vroeger werk in het boek zitten. De stevig drinkende docent die in de politieke verwikkelingen van een ander land verstrikt raakt kennen we uit A Flag For Sunrise (1981). Het vrouwelijke personage dat gelooft in bezetenheid ontmoetten we al eerder in Children of Light (1986). In Outerbridge Reach (1992) lazen ze over een ingeslapen veertiger die in uiterst avontuurlijke omstandigheden zijn midlife crisis het hoofd bood. En Damascus Gate (1999) handelde over het tot messias-claims leidende Jeruzalem-syndroom: voorwaar, de meest extreme vorm van zelfontstijging die de wereld rijk is. Robert Stone (66) vernieuwt zich misschien niet meer, maar schrijven kan hij nog steeds.

Robert Stone: Schimmenbaai.
Vertaald uit het Engels door Rob van Essen.
Cargo (De Bezige Bij); 255 pagina's; euro 19,50.
ISBN 90 234 1144 7.
In april verschijnt de Engelstalige paperback: Bay of Souls.
Pan Books; euro 12,95.
ISBN 0 330 42660 5.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden