BeschouwingLibris Literatuurprijs

Libris Literatuur Prijs gaat opnieuw naar outsider: Sander Kollaard wint met Uit het leven van een hond

Sander Kollaard heeft de Libris Literatuur Prijs 2020 gewonnen, met de roman Uit het leven van een hond. De jury koos daarmee ‘gewoon het mooiste boek’. ‘Een klein juweel’, aldus Wilma de Rek. De verrassende overwinning past in een nieuwe ‘Libris-traditie’ waarin de prijs aan relatieve outsiders wordt toegekend. 

Sander Kollaard.Beeld Roger Cremers / Lumen

Sander Kollaard (1961), de onverwachte winnaar van de Libris Literatuur Prijs 2020 (50 duizend euro plus een door Irma Boom ontworpen bronzen penning), is een laatbloeier. Hij debuteerde in 2012 bij uitgeverij Van Oorschot met de verhalenbundel Onmiddellijke terugkeer van uw geliefde. In 2015 werd zijn roman Stadium IV in De Wereld Draait Door tot boek van de maand gekozen en in 2018 verscheen Levensberichten, een tamelijk onopgemerkt gebleven bundel met zes verhalen waarin Kollaard fictie vermengt met non-fictie. Bij het grote publiek is Kollaard ondanks zijn DWDD-momentje nauwelijks bekend, anders dan medegenomineerden Oek de Jong en Manon Uphoff, de twee schrijvers die in weddenschappen ‘wie wint dit jaar de Libris Literatuur Prijs’ het meest werden genoemd. Dat de in Amstelveen geboren historicus al jaren in Zweden woont, helpt niet echt.

Met Kollaards bekroning begint de keuze van Libris voor een relatieve outsider een traditie te worden. In 2017 werd De tolk van Java dé literaire zomerhit nadat de tot dan tamelijk onbekende Alfred Birney er de Libris Literatuur Prijs mee had gewonnen. In 2018 koos de jury voor Wees onzichtbaar van Murat Isik. En vorig jaar ging de hoofdprijs naar ‘schrijversschrijver’ Rob van Essen (De goede zoon) in plaats van naar publiekslieveling Ilja Leonard Pfeijffer.

Mooiste boek

Er bestaan geen objectieve criteria om de kwaliteit van een roman te bepalen, lezen we in het rapport van de Libris-jury, die derhalve uit alle 197 inzendingen maar gewoon het mooiste boek koos. Ze omschrijft Uit het leven van een hond als een ‘uiterst fijnzinnige roman die de lezer schokken van herkenning, een dosis levenslust, lessen in levenskunst en veel leesplezier geeft’.

En zo is het. De ietwat tobberige, alleenwonende en kinderloze Henk van Doorn in Uit het leven van een hond is niet zozeer tobberig; het is meer dat zijn hoofd voortdurend volstroomt met gedachten. Nu eens spoelen ze kalmpjes aan ‘op het verlaten strand van zijn Henk-leven’, dan weer jagen ze voort ‘als een bende hyena’s’, maar steeds trekken ze hem weg uit het hier en nu en nemen hem mee naar een daar en toen, of straks.

Wanneer Henk na een ochtendwandeling met hond Schurk dorstig een pak karnemelk openscheurt, dwalen zijn gedachten af naar de keer dat hij zijn ex in bed aantrof onder de bleke, onbehaarde billen van buurman Arie, een tafereel waar hij zich zuchtend doorheen worstelt. Als hij een uurtje later kaas gaat kopen (veel te veel voor de toch al te zware, 56-jarige IC-verpleegkundige) in het drukkend warme Weesp, verbeeldt hij zich dat de wereld aan het vergaan is door een atoomramp die zijn stadje nog niet heeft bereikt, wat vermoedelijk snel zal gebeuren, maar hoe erg is dat nou helemaal: uit restjes leven op aarde zullen nieuwe soorten evalueren en met een beetje mazzel komen ook zijn geliefde National Geographic-documentaires terug, want in een evolutie die werkt met een ‘geduld waarin millennia tellen als seconden’ is alles mogelijk.

De 27ste uitreiking van de Libris Literatuur Prijs, bestemd voor de beste Nederlandstalige roman van het afgelopen jaar, zou eigenlijk op 11 mei hebben plaatsgehad in het Amsterdamse Amstel hotel, na het traditionele diner met alle genomineerden en hun geliefden plus uitgevers. Vanwege corona werd de prijsuitreiking uitgesteld naar 22 juni, zodat a) de boekhandel er nog wat aan zou hebben en b) in de vergeefse hoop dat enige feestelijkheid rond die datum weer mogelijk was. Wel overeind bleef de bekendmaking in Nieuwsuur. Vanuit de studio was er contact met de zes genomineerden: Oek de Jong, Wessel te Gussinklo, Marijke Schermer, Saskia de Coster, Manon Uphoff en Sander Kollaard. Patty Voorsmit (70) nam gisteren afscheid als secretaris van de Stichting Literatuur Prijs, een functie die ze 15 jaar heeft vervuld.

Dat soort dingen denkt Henk, maar in feite draaien al zijn gedachten om één vraag: wie hij is. Wat hij is. Hoe hij is geworden wie en wat hij is. Henk worstelt met zijn onsamenhangende ik en vreest soms dat hij niet meer is dan ‘met verhalen bekleed spul’. Dat hij een verwoed lezer is, maakt de zaak er niet beter op; hij sluit niet uit dat zijn persoonlijkheid de optelsom is van duizenden brokjes boek. De stabiele factor die Henk bij elkaar houdt is Schurk, zijn oude kooikerhondje van wie hij meer houdt dan van enig ander levend schepsel. Waar Henks gedachten hem alle kanten op jagen, leeft Schurk ‘kort aangelijnd aan de pin van het ogenblik’, zoals Henk de door hem bewonderde filosoof Nietzsche citeert. Maar Schurk is ziek.

Juweel

Uit het leven van een hond is een klein juweel: in slechts 156 pagina’s wordt slechts één zomerse zaterdag uit Henks leven beschreven. Gelukkig staat de roman vol met intelligente zinnen die je graag herleest, en nog eens. Kollaard maakt zware onderwerpen licht en vrolijk. Henk mag dan aanvankelijk wat tobberig overkomen, hij wordt allengs grappiger, liever en levenslustiger. En levenslust is datgene wat ons in leven houdt, laat Kollaard hem denken; de morele overtuiging dat het leven de moeite waard is, als je maar bereid bent de waarheid en het schone te vinden.

Dat in het onrustige 2020 een intelligente en opgewekte roman wordt bekroond met een brave, mannelijke vijftiger in de hoofdrol die geen andere boodschap heeft dan dat het leven de moeite waard is: op de een of andere manier is dat hoopgevend.

Volkskrant Leesclub

In een nieuwe ronde van de Volkskrant Leesclub bespreken we de komende maand Uit het leven van een hond. Onder begeleiding van Volkskrantrecensent en Libris jurylid Bo van Houwelingen zullen we ingaan op het bijzondere perspectief dat Kollaard hanteert om Henks verhaal te vertellen, ons verdiepen in ‘Henkerigheid’, de levenslessen die tussen de zinnen door zinderen en nog veel meer. Aanmelden via Facebook

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden