Lezing Maks In Europa is indrukwekkend, relevant en hoopgevend

Theater (lezing) - In Europa - Theater Rotterdam

Een dramatische lezing van Geert Mak, dat betekent weinig spektakel, maar wel indrukwekkende materie die je aan het denken zet. Hoopgevend was de aanwezigheid van Aboutaleb, die als een slam poet een gedicht van Ramsey Nasr voordroeg.

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb leest in In Europa. Beeld Salih Kilic

Eindelijk krijgt Theater Rotterdam een gezicht. Of twaalf gezichten, vrijdagavond althans, van acteurs en makers die aan het nieuwe Rotterdamse fusiegezelschap verbonden zijn. Zij brachten bij de officiële opening van Theater Rotterdam in de Rotterdamse Schouwburg een 'theatrale lezing' van Geert Maks bestseller In Europa, in regie van Johan Simons versneden tot polyfoon theatermozaïek, met speciale aandacht voor Rotterdam.

In Europa

Theater
Theatrale lezing In Europa van Geert Mak
Regie: Johan Simons
8/9, Rotterdamse Schouwburg

Een dramatische lezing is een eufemisme voor niet-geënsceneerd, wat weleens kan worden verward met saai. Toegegeven, theatraal gebeurt er weinig. Twaalf acteurs zitten aan een tafel en lezen beurtelings teksten voor, van Mak en speciaal toegevoegde auteurs met Rotterdamse relevantie: Alfred Kossman, Cor Vaandrager, Hugo Borst, Jules Deelder. Maks reflectieve Europareis wordt afgewisseld met delen uit Quatuor pour la fin du temps van Olivier Messiaen, stemmig uitgevoerd door vier musici van Domestica Rotterdam. Het is een onvervalst ernstige, statische en sobere setting, die eigenlijk niet valt te recenseren, zoals je ook een toespraak of een vergadering niet recenseert. Maar de gekozen fragmenten zijn indrukwekkend en relevant en het geheel nodigt dringend uit tot denken.

Via Rotterdam na het bombardement en de gruwelen van Auschwitz en Srebrenica voeren Mak en Simons ons op de golven van het populisme naar de huidige Europese crisis. Het is een veelbelovende beginselverklaring van het nieuwe stadsgezelschap: aandacht voor Rotterdam toen en nu, van de rokende puinhopen na 14 mei 1940 tot de vibrerende jazzstad van Deelder en alles daarna, in tumultueuze Europese tijden. Jammer alleen dat van het hedendaagse diverse karakter van de stad op toneel nog niets is terug te zien.

Actrice Wine Dierickx van Wunderbaum 'speelt' Mak, die als verteller thematische samenhang aanbrengt. Meestal lezen haar collega's slechts voor, maar soms is er een dialoog die naar een scène neigt, zoals het geestige interview van 'De Italiaanse pers' (Elsie de Brauw) met Pier Paolo Pasolini (Jacob Derwig). Matijs Jansen mag als Pim Fortuyn even echt spelen, en doet dat geraffineerd bedeesd en zachtmoedig. Wunderbaum-collega Walter Bart biedt een luchtig moment door gejaagd en haast ademloos Deelders ritmisch-rusteloze gedicht Toen we weer bijkwamen (1969) voor te dragen.

Opvallend is het fragment 'Rotterdam heeft weer een schouwburg', van N.J. Polak uit 1947, waarin het rotsvaste geloof doorklinkt dat cultuurdragers zullen - en moeten - zorgen voor de heropleving van de stad. Kunst als instrument van de wederopbouw, als factor van maatschappelijk en economisch belang, dat is nog eens iets anders dan een linkse hobby. Het is een stokpaardje van Simons: hij wil het belang en het aanzien van kunst voor stad en samenleving herstellen.

Hoopgevend was de aanwezigheid van burgemeester Ahmed Aboutaleb, die de zaal verraste door deel te nemen aan de lezing: in een speciaal intermezzo droeg hij het gedicht Het huis van Europa (2011) van Ramsey Nasr voor. Hij deed dat speels, dynamisch en gedurfd, met muzikale timing en een brutale, soms verrassende cadans, als van een slam poet. In Nederland wordt vaak gesomberd over de principiële afwezigheid van politici in het theater, maar voor Theater Rotterdam en Aboutaleb was dit alvast een goed begin.

Als slot schreef Mak voor Simons een nieuwe epiloog. Hij voltooide zijn Europareis in 1999 in een sfeer van optimisme: 'De beurzen dansten en de champagne ging niet per fles maar per doos over de toonbank.' Vergeleken met de jubelstemming van toen moet een blik op het Europa van nu wel eindigen in mineur. Mistroostig somt Pierre Bokma de zorgelijke feiten op: de aanslagen, het wegsmelten van zekerheden, eurocrisis, rechts-populisme, Brexit, klimaatverandering, Poetin en Trump. De wereld van 2017 wankelt, concludeert Mak, 'en de storm moet nog komen.'

Deinende coulissen en dansende gordijnen

Theatertechnici gaven heel eigen show weg in Theater Rotterdam.

Bij de opening van Theater Rotterdam werd niet enkel gesomberd over de staat van Europa. Na die zwaarmoedige start werd in de Rotterdamse Schouwburg monter ingezoomd op het theaterbedrijf. Muziektheatercollectief Urland transformeerde een decorchangement tot een spectaculaire choreografie van theatertechniek. Deinende coulissen, op- en neergaand gaasdoek, dansende gordijnen die van kleur veranderen - het was een feestelijke ode aan de technische mogelijkheden van de schouwburgzaal. Begeleid door een opzwepende soundtrack (Jimmy Zoet) kwamen lichtbalken en glitterbollen tot leven. Een golvende lichtconstructie zweefde secondenlang in de lucht, als een buitenaards wezen, oog in oog met het schouwburgpubliek. En bij opstandige elementen zoals een haperend lampje was daar het team van theatertechnici, die als een soort Ghostbusters de problemen kwamen verhelpen.

Ook de komende weken pakt Theater Rotterdam uit met de Art of Performing Week en Welcome to our guesthouse - een kennismaking met het productiehuis van Theater Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.