RecensiesLeesclub

Lezersrecensies van Jeroen Brouwers Cliënt E. Busken

De eerste editie van de Volkskrant Leesclub, waarin we Jeroen  Brouwers Cliënt E. Busken hebben gelezen, zit erop. Een selectie van de recensies die deelnemers ter afsluiting geschreven hebben.

Sophia Twigt

Medelijden met het personeel

We volgen Cliënt E. Busken na opname in Huize Madeleine, na een val. Deze opname wilde E. Busken totaal niet, hij was meer dan woedend, en zijn uitval tegen het ambulancepersoneel waren de laatste woorden die hij zei. Daarna werd het stil, maar niet in zijn hoofd.

Alle gedachten in dat hoofd maken we als lezers mee en moeten we proberen  te plaatsen. We moeten waarheid van onwaarheid onderscheiden. Wat was het beroep van cliënt E. Busken? Is hij echt vergeetachtig? En wat voelt hij verder, behalve enorme woede?

De lezer volgt meneer Busken een hele dag en wordt geconfronteerd met sanitaire ongelukjes, zich met hem bemoeiende medecliënten, en een barbecue, terwijl hij alleen maar rust wil, op zijn kamer, als het dan toch moet.

Tijdens het lezen van de schitterende zinnen (zo welluidend zoals Jeroen Brouwers dit als één van de beste schrijvers op papier kan zetten), kreeg ik eerst enorm medelijden met E. Busken. In de loop van het boek veranderde dat, en kreeg ik medelijden met de verzorging. Want hoe zwaar is het als je niets goed doet in de ogen van de cliënt, en de cliënt geen stom woord zegt…..

Een magistrale roman, een prachtige stijl! En je hoopt dat je nooit daar gaat terechtkomen, waar cliënt E. Busken tegen zijn zin in terechtgekomen is.

Marijke Kool-Geerdes, 64, Den Haag

Zet er een beat onder en het is hiphop

‘Al die langsstuivende gedachten ritselen als weggewaaid papier’.

Arme E. Busken, een oude man in een zorgcentrum. Hij praat niet, hoort niets, of misschien wel. Maar in zijn geest dwarrelen allerlei woorden en zinnen. ‘Tot meneer Busken dringt niks meer door. Welk een grove misvatting’. Hij wil niets. Hij wil een sigaret roken. Hij heeft er nog maar twee, daarna wordt het ‘afkikkeren’. 

De hele roman beslaat een dag in het verzorgingshuis, van de nieuwe verzorgster tot de barbecue in de avond. Verder gebeurt er niets, en is de roman alleen de gedachtestroom van E. Busken. E. Busken zit ‘vastgegord’ in zijn rolstoel, de lezer zit vastgegord in zijn gedachten. Zijn stream of consciousness verrijkt de Nederlandse taal. Prachtige zinnen, heel ritmisch. Zet er een beat onder en het is hiphop. 

Waar de zorgverleners buiten E. Buskens hoofd zitten, en niet weten wat er in hem omgaat en wat ze moeten doen, zitten wij, de lezers, volledig in zijn hoofd. Maar veel meer over hem te weten komen wij lezers ook niet. E. Busken is de onbetrouwbaarste der onbetrouwbare vertellers. Er zijn wat glimpen van een verleden, maar ook dat wordt niet zeker. 

 Wat zeker is is dat alles wat E. Busken denkt niet de waarheid is en daarmee blijven alleen de gedachten over. Maar wat voor in prachtige taal uitgesponnen gedachten. Je voelt de man in totale verwarring, de gedachten die herhalen en stoppen, de eigen tijd waarin hij leeft.

Michel de Vink, Zeist, 52 jaar

Een trage ontdekkingstocht

Vlak voor het slapengaan wilde ik de eerste bladzijde lezen om een idee te krijgen hoe het geschreven is. Ik heb twee uur lang het boek niet kunnen wegleggen. De manier waarop Jeroen Brouwers schrijft is enorm pakkend, ik durf het schrijfkundig geniaal te noemen. Hij doet wat ik niet kan maar zo graag zou willen kunnen: spelen met de Nederlandse taal.

Het verhaal is echter weinig positief. Tot halverwege het boek zat ik half verkrampt met groeiende angst voor mijn eigen ouderdom. Wat als ik op een dag zo oud ben en gevangen zit in mijn eigen hoofd. Dan kan ik professor zijn geweest en weet ik veel wat, maar ik ben dan niets in de ogen van de ‘broekies’ om me heen en wordt naar gelang behandeld.

Helaas is de schrijver niet in staat de sterke emoties die hij in eerste instantie bij lezers opwekt door het verhaal heen mee te laten evolueren. Richting het einde merkte ik dat ik de hoofdpersoon zelfs heel vervelend begon te vinden en zijn eigenwijsheid bloedirritant. Het geniale van de schrijfstijl is daarbij niet voldoende omdat het verhaal te traag en eenzijdig wordt.

Wat nu, weken later, nog wel bij mij is blijven hangen is de ontdekkingstocht door het boek heen. Waarin was E. Busken nu wel professional en in wat niet? In eerste instantie geloofde ik alles, op de knopenexpert na. Aan het einde was de knopenexpert en een mishandelende moeder het enige wat ik nog als waarheid durfde te beschouwen.

Linda van Garderen, 33 jaar, Geesthacht (D)

Prachtig geschreven roman

Brouwers schrijft op hilarische wijze over het leven van de heer Busken die tegen zijn wil in een verpleegtehuis is opgenomen. Met gebruik van zijn uitgebreide vocabulaire en in mooie volzinnen geeft hij een goed beeld van de gedachten en gevoelens van de scherpzinnige, hoog opgeleide heer Busken. Buskens gedachten schieten ‘heen en weer’ en gaan ‘van de hak op de tak’ maar zijn voor de lezer goed te volgen. De laatdunkendheid waarmee enkele personeelsleden de heer Busken bejegenen en de ergernissen die dit bij de cliënt oproept, laat Brouwers niet onbesproken. 

Cliënt E. Busken is een prachtig geschreven roman waarmee Brouwers wederom blijk geeft van een groot schrijverstalent en van een groot observatie- en empathisch vermogen. 

Anita Schröder

Meedoen?

Onze leesclub vindt plaats op Facebook. Word lid van onze groep om mee te doen met de volgende editie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden