Taalgebruik

Lezerspost: rechts links, thuis best

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om plaatsaanduidingen gaat wel.

Leo Zander stuit in de media vaak op ‘geografisch analfabetisme’, zoals hij het noemt. Het is een term die wel vaker voorkomt, zoals in een artikel uit 2003, over een internationaal onderzoek waaruit onder meer bleek dat 69 procent van de Britten niet wist waar Nederland ligt.

Maar Zander heeft het over de taalkundige kant van dit probleem. ‘Het meest voorkomend is het vervangen van ‘noord’, ‘oost’, ‘zuid’ en ‘west’ door ‘boven’, ‘rechts’, ‘onder’ en ‘links’: Purmerend ligt boven Amsterdam, Engeland ligt links van de Noordzee. Ik hoop dat jullie de komende tijd noteren dat Purmerend ten noorden van Amsterdam ligt.’

Of Zander (‘oud-docent aardrijkskunde’ – als lezers dat erbij vermelden is het oppassen: hier spreekt een autoriteit) dit ook in de Volkskrant aantreft, zegt hij er niet bij, maar laten we daar voor het gemak van uitgaan. Want ook Gerard de Bot schreef al eens: ‘Wat mij opvalt in de Volkskrant, is dat geografische plaatsaanduidingen niet meer naar windrichting benoemd worden. Wat schrijft het stijlboekje hier over?’

Het antwoord op die laatste vraag is overigens: helemaal niets. Hoewel het natuurlijk wel degelijk iets is om in de gaten te houden.

Nu dringt zich de op deze pagina beroemde vraag op: is het erg? Wel, er zijn gradaties: constructies als ‘Colombia ligt boven Peru’ en ‘een dorpje onder Parijs’ klinken wat ons betreft minder erg dan ‘Colombia ligt links van Venezuela’ en ‘een dorpje rechts van Parijs’.

Het woordenboek bevestigt dit: onder de voorzetsels ‘boven’ en ‘onder’ staan keurig de betekenissen ‘ten noorden van’ en ‘ten zuiden van’ vermeld. In de lemma’s ‘links’ en ‘rechts’ daarentegen is geen spoor te vinden van iets wat duidt op ‘westen’ of ‘oosten’.

Maar hoe dieper iemand in het vakgebied zit, des te erger hij het vindt. Volgens Zander zouden we namelijk ook in plaats van ‘Texel ligt hoger dan Purmerend’ moeten zeggen: ‘Texel ligt op hogere breedte’ of ‘...verder van de evenaar’.

Dat gaat ons dan weer net iets te ver. Om de positie van Texel ten opzichte van Purmerend te benoemen zullen maar weinig mensen de evenaar erbij halen, laat staan een breedtegraad. Wel wekt ‘ligt hoger’ de suggestie dat Texel superieur is qua NAP, dus waarom ook hier niet gewoon: ‘Texel ligt noordelijker dan Purmerend’?

Neemt niet weg dat de boodschap van de lezers een terechte is: een goed geschreven krant getuigt liefst ook van geografische geletterdheid.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden