TaalgebruikLezerspost

Lezerspost: pas op voor valsige vrienden

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om handenwringend en verzoeking gaat wel.

Laten we het nog eens hebben over woorden die heel erg op elkaar lijken, maar heel erg iets anders betekenen. Daar zijn leuke duo’s van, en lezers laten niet na ons in te lichten wanneer een auteur zich aan de verkeerde kant van de woordkeuze bevindt.

In een artikel over de gevolgen van de coronacrisis zag Kees Kamp de volgende zin: ‘Dat ondernemers niet handenwringend naar de toekomst kijken, is ook weer niet zo verwonderlijk.’ Maar, zegt Kamp, ze wrongen niet, ze wreven. ‘Handenwringend  betekent wanhopig of radeloos, en dat is juist wat ondernemers wél zijn, gezien het sterk dalende producentenvertrouwen. Volgens mij is ongeveer het tegenovergestelde bedoeld, namelijk handenwrijvend, wat betekent dat er vergenoegd naar uitgekeken wordt.’

En zo is het. Handenwrijvend en handenwringend betekenen zo goed als het omgekeerde: blij versus bang, lachen versus huilen. De omkering door het woord ‘niet’ maakt het in de gewraakte zin alleen net iets lastiger om in één oogopslag te zien hoe de ondernemers in kwestie zich dan wél voelen.

Het blijkt sowieso een instinker. In de Volkskrant werd ‘handenwringend’ het afgelopen jaar grofweg in de helft van de gevallen foutief gebruikt, zo leert het archief.

Nog zo’n stel valsige vrienden: bezoeking en verzoeking. ‘Eten is een verzoeking, naar het toilet gaan ook’, las Hein Jongbloed in een artikel over een patiënt met de ziekte van Crohn. ‘Een verzoeking is in mijn begrip een verleiding om slechte dingen te doen’, aldus Jongbloed. ‘In de context van een Crohn-patiënt lijkt mij dat eten veeleer een bezoeking is, een plaag. Egypte werd ‘bezocht’ door de zeven plagen immers. Als ik het mis heb, hoor ik het graag. Nooit te oud om te leren.’

Nee hoor, ook dit is helemaal raak. Volgens Van Dale betekent verzoeking ‘het verzoeken of verzocht worden’ – met ‘verzoeken’ in de bijbelse zin van ‘op de proef stellen’. Een synoniem van verleiding, inderdaad. Bezoeking daarentegen wordt gedefinieerd als ‘1 beproeving; 2 ongeluk, ramp’. Eten en toiletbezoek hadden hier dus een bezoeking moeten heten.

Ook deze verwarring rond ‘verzoeking’ komt vaker voor in de Volkskrant. Waar het woord correct wordt gebruikt, gaat het veelal om religieuze constructies als ‘leid ons in niet in verzoeking’. Maar wordt de Heer erbuiten gelaten, dan gaat het vaker fout dan goed en blijkt de auteur meestal eigenlijk ‘bezoeking’ te bedoelen – waarna de eerste lezers zich handenwrijvend melden aan ons loket.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden