Taalgebruiklezerspost

Lezerspost: opwegen en onderschatten

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht?

1. Opwegen Jaap Blaakmeer las ‘in een artikel over de tarievenchaos in het ov dat staatssecretaris Van Veldhoven de vervoerders geen beter systeem gaat opleggen, want ‘ze vindt de ontwikkelingskosten en de uitgaven niet opwegen tegen de baten’’.

Klopt dat niet? Toegegeven, de fout knalt hier niet direct van de pagina. De formulering ‘opwegen tegen’ is een beruchte instinker, schrijft Blaakmeer, zonder uit te leggen wat er in dit geval niet klopt. Wij zijn immers van de taalrubriek.

‘Opwegen tegen’ betekent volgens Van Dale onder meer ‘er niet voor onderdoen’ en ‘goedmaken’: ‘dat weegt niet op tegen – valt in het niet bij’. De kosten vallen dus in het niet bij de baten. Hoera, zou je zeggen, maar Van Veldhoven wil er niet aan, want die bedoelt natuurlijk het omgekeerde.

De constructie werkt alleen als sprake is van iets positiefs dat ter compensatie dient van het negatieve, en niet andersom. De zin had dus moeten luiden: ‘... vindt de baten niet opwegen tegen de ontwikkelingskosten’ (of: ‘volgens haar staan de ontwikkelingskosten (...) in geen verhouding tot de baten’).

Maar het blijft een lastige. Zoals Blaakmeer zegt: ‘Ik durf de stelling aan dat het aantal keren dat de uitdrukking correct gebruikt wordt niet opweegt tegen de keren dat het misgaat.’

2. Onderschatten ‘De strafmaatregelen van Trump doen de Chinese economie pijn. Maar zijn tegenstander is niet te onderschatten.’ Hierin las Pieter Markus in eerste instantie dat China ‘zo nietig is dat elke schatting te groot uitvalt’. Volgens hem had er dan ook moeten staan: ‘is niet te overschatten’.

Heeft de lezer gelijk? Nee, maar na raadpleging van Onze Taal kwam hij dan ook terug op zijn aanvankelijke oordeel.

Het zit ’m erin hoe letterlijk je ‘is niet te onderschatten’ neemt. Lees je het als ‘onderschatten is niet mogelijk’, dan betekent het inderdaad: kleiner dan dit kan haast niet; maar lees je het als ‘dit moeten we niet onderschatten’, dan betekent het: ‘dit is groter dan we wellicht denken’.

Die laatste is de meestgebruikte en volgens Onze Taal ook meest voor de hand liggende vorm; het woordenboek bevestigt dit: ‘een niet te onderschatten factor, die van gewicht is’.

Maar, besluit Markus, ‘om alle verwarring te vermijden zou ik de voorkeur geven aan: ‘Maar zijn tegenstander moet/mag niet worden onderschat.’’

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden