TaalgebruikLezerspost

Lezerspost: op zoek naar valabele gallicismen

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Maar gallicismen blijken niet hun grootste preoccupatie.

‘U heeft nood aan gallicismen’, constateert Aad van den Enden, waarmee hij de teller alvast op één zet. Hij wijst op een Vlaams onderzoek naar gallicismen in dagbladen, waarvoor ook de Volkskrant werd uitgeplozen. Dat leidde tot woorden als ‘aankomstlijn’ (eindstreep, van ligne d’arrivée) en ‘rondpunt’ (rotonde, van rond-point). De onderzoeker constateert ‘dat gallicismen veel vaker voorkomen in Vlaamse dagbladen’.

Dat dachten wij al. Voor het betere gallicisme moet je niet meer in Nederland zijn; dat haalt zijn inspiratie nu immers voornamelijk uit westelijke richting, terwijl in Vlaanderen de Franse invloeden nog altijd omnipresent zijn.

Zo wijst Jan Julia Zurné ons op een column van haar Vlaamse vriend, die drie jaar geleden naar Nederland verhuisde. Die schreef: ‘Niet enkel gebruiken we in het Vlaams vaak Franse woorden zoals chauffage (verwarming) of camion (vrachtwagen). Nog vaker sluipen er leenvertalingen uit het Frans in mijn, euh, vocabulaire.’ Zo liet hij eens iemand ‘iets op punt zetten’, een letterlijke vertaling van mettre à point (op orde brengen).

Maar als het aankomt op de invloed op het Nederlands, haalt het Engels het dus op het Frans. (Die was voor gevorderden.) Die dominantie gaat zelfs zover dat ordinaire gallicismen soms voor anglicismen worden aangezien. Zo vreest M.L.A. van Asperen de Boer-Eichholtz ‘dat veel mensen het werkwoord ‘adresseren’, in plaats van ‘zich richten tot’, tot de anglicismen rekenen’. Dat doen ze dan wel om enigszins valabele reden, want hoewel to address ooit via het Frans het Engels is binnengekomen (zoals veel meer woorden van Latijnse origine), was het recentelijk het Engelse woord dat het Nederlands een zetje gaf, niet het Franse.

En Gerard de Bot is niet akkoord met ‘de verhaspeling van woorden uit de maritieme sector’ tot termen als ‘marien onderzoek’ en ‘mariene biologie’. Volgens hem ‘een gedrocht van een gallicisme/anglicisme, dat een Nederlands poldermodel opgeleverd heeft’.

Er kwamen maar weinig barbarismen binnen uit het overige Romaanse taalgebied, maar wat wilt u. ‘Sinds ik met pensioen ben, word ik vaak aangeduid met ‘pensionado’, aldus Herman Vogt. ‘Ik ben toch echt niet van plan om in Spanje te gaan overwinteren.’

En Ruurd Okkerse valt over de ‘panini met mozzarella’. ‘Waarom niet gewoon een ‘broodje’?’ Hij wijst erop dat het Italiaanse panini bovendien de meervoudsvorm is. Van Dale spreekt inderdaad braaf van één ‘panino’ – maar dat gaat geen hond hier meer zeggen, durven wij wel te beweren.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden