TaalgebruikLezerspost

Lezerspost: debet of credit, wijten of danken?

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht? Als het om te danken of te wijten aan gaat deels wel, maar niet helemaal.

Tijdens de Tour de France las Wouter Looman een Volkskrant-artikel waarin Jumbo-rijder Roglic (knap 2de in het eindklassement) de vraag kreeg ‘of het gebruik van ketonen debet is aan het sterke optreden in Frankrijk’. ‘Debet is toch negatief?’, schrijft Looman. ‘Maar kun je dan zeggen: credit is?’

Nee, ‘credit zijn aan’ bestaat niet (waarom eigenlijk niet?), maar ‘debet aan’ klopt hier inderdaad ook niet, want dat betekent ‘schuldig aan’. Misschien heeft de lichte geur van doping rondom ketonen onbewust meegespeeld bij de keuze voor ‘debet’, als zou de energiebron op oneigenlijke wijze hebben bijgedragen aan het sterke optreden. Hoe dan ook, beter was iets geweest als: ‘...of het gebruik van ketonen heeft bijgedragen aan...’

Een min of meer verwante taalkwestie betreft het gebruik van ‘te danken aan’ waar ‘te wijten aan’ zou moeten staan en, in het verlengde daarvan, het gebruik van ‘dankzij’ in situaties waarin weinig te danken valt. Zo noemt Minne Dijkstra een zin uit de Volkskrant van 4 september: ‘De hoge woningprijzen in de hoofdstad zijn te danken aan de hoge huren en de lage rentestand.’ Dat had ‘zijn te wijten aan’ moeten zijn, of ‘worden veroorzaakt door’, aldus Dijkstra.

Onze conclusie is nu eens niet: ‘de lezer zou vroeger gelijk hebben gehad, maar inmiddels is dit volstrekt geaccepteerd Nederlands’. Dijkstra heeft gewoon gelijk: als iemand of iets ergens schuldig aan is, krijgt ‘te wijten aan’ in de standaardtaal de voorkeur.

Toch kun je ook in deze zaak een klein voorbehoud maken. Neem een zin als ‘De Hongkongse autoriteiten hebben de escalatie deels aan zichzelf te danken’, waarop Gert-Jan van Leem ons vorig jaar wees. Die voelt al een stuk minder ‘fout’ aan. Dat zit zo, legt de Taalunie uit: ‘In twee gevallen is het wel correct om danken in een negatieve betekenis te gebruiken: in een ironische betekenis of als het betekenisaspect ‘door eigen toedoen’ aanwezig is.’ En dat laatste is in de zin over Hongkong het geval.

De vrijstelling wegens ironie (of sarcasme of cynisme) geldt, afhankelijk van de context, ook voor ‘dankzij’. Jacques de Jong stuurde ons twee jaar geleden al eens wat zinnen uit de Volkskrant waarin dat woord volgens hem ten onrechte werd gebruikt. Een daarvan komt echter in aanmerking voor dispensatie: ‘Dankzij de buitenlanders mogen we dus onze eigen hunebedden niet meer op.’ Als hier een chagrijnige Drent aan het woord is, dan spat dankzij ‘dankzij’ het cynisme van de boodschap af.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden